Artikel 54 Sr: De drukker bij drukpersmisdrijven

De drukker maakt het stuk fysiek, maar bepaalt de inhoud niet. Dit artikel zorgt ervoor dat hij niet louter vanwege dat drukwerk wordt vervolgd wanneer via een gedrukt stuk een misdrijf wordt gepleegd, bijvoorbeeld met een smadelijke of opruiende tekst. Voorwaarde is wel dat hij zelf herkenbaar is en dat duidelijk wordt in wiens opdracht hij drukte. Zijn de voorwaarden vervuld, dan mag de drukker niet worden vervolgd; gebeurt dat toch, dan wordt het openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard.

De twee voorwaarden

• De drukker is herleidbaar. Op het gedrukte stuk moeten zijn naam en woonplaats staan. Is de drukkerij een rechtspersoon, dan gaat het om de vestigingsplaats.

- De opdrachtgever is bekend. Degene op wiens last het stuk werd gedrukt, moet bekend zijn of door de drukker worden genoemd zodra de rechter-commissaris daar voor het eerst om vraagt.

Het verschil met de regeling voor de uitgever

Artikel 53 Sr doet hetzelfde voor de uitgever, maar met een andere sleutelfiguur. Bij de uitgever gaat het om de dader, dus om degene die de strafbare inhoud maakte of liet plaatsen. Bij de drukker draait het om wie hem de opdracht gaf, en dat is geregeld de uitgever zelf: hij hoeft niet te weten wie de auteur is, maar wel wie hem de opdracht gaf. Dat past bij zijn positie, want een drukkerij krijgt bestanden aangeleverd en heeft doorgaans geen zicht op wie er achter de tekst zit. Zo wijst de wet per schakel aan wie er moet worden genoemd om buiten de vervolging te blijven.

Wanneer de bescherming vervalt

Net als bij de uitgever kent het tweede lid twee uitzonderingen. Was de opdrachtgever op het moment van drukken strafrechtelijk niet vervolgbaar, omdat er toen al een wettelijke grond bestond die vervolging van hem uitsloot, of was hij buiten het Europese deel van het Koninkrijk gevestigd, dan geldt de bescherming niet. De reden is dezelfde: zonder die uitzondering zou er niemand overblijven om aan te spreken en zou de strafbepaling in zulke gevallen leeg zijn. Kan de opdrachtgever wel worden vervolgd maar blijkt hij niet strafbaar, dan blijft de drukker beschermd.

Alleen in de rol van drukker

Ook hier geldt de bescherming alleen "als zodanig": voor het drukken zelf en wat daar rechtstreeks bij hoort. Voor zijn aandeel daarin, als medepleger of medeplichtige, wordt de drukker niet vervolgd; of hij de tekst heeft gelezen, maakt daarvoor niet uit. De bescherming geldt niet alleen voor wie de drukkerij drijft, maar ook voor de medewerker die het drukwerk feitelijk vervaardigt. Houdt de drukker de oplage echter in voorraad om haar te verspreiden, dan valt dat volgens de Hoge Raad buiten zijn gewone werk en kan hij zich op dit artikel niet beroepen. Hetzelfde geldt voor wie meer doet dan drukken, bijvoorbeeld door zelf een strafbare tekst aan te leveren of te laten opnemen.

Een voorbeeld: een drukkerij levert een oplage pamfletten waarvan de inhoud volgens het openbaar ministerie opruiend is. Op de pamfletten staan naam en plaats van de drukkerij, en de drukker overlegt op verzoek de opdrachtbon met de gegevens van zijn klant. De vervolging richt zich dan op die klant en op de maker van de tekst.

In de praktijk

Voor drukkerijen betekent dit artikel dat een deugdelijke administratie van opdrachtgevers rechtstreeks juridisch nut heeft: zonder die gegevens kan de bescherming wegvallen. Vermelding van naam en vestigingsplaats op het drukwerk hoort daarbij. Voldoet de drukker niet aan de voorwaarden, dan kan hij als medepleger of medeplichtige worden vervolgd, en daarnaast bevat artikel 419 Sr een aparte strafbepaling voor de drukker van een geschrift van strafbare aard. Wordt een drukker benaderd door de politie of de rechter-commissaris over een oplage, dan is het verstandig eerst te laten nagaan wat er precies gevraagd wordt en welke gegevens hij mag en moet verstrekken.