Artikel 290 Sr: Kinderdoodslag door de moeder

Artikel 290 Sr bevat een bijzondere, lichtere vorm van doodslag. Het gaat om de moeder die haar pasgeboren kind opzettelijk van het leven berooft terwijl zij handelt onder de werking van vrees dat haar bevalling wordt ontdekt. De wet erkent daarmee een uitzonderlijke toestand rond de geboorte, zonder het feit zelf goed te keuren: het blijft een misdrijf tegen het leven.

De bestanddelen

• De moeder — de bepaling geldt uitsluitend voor haar. Ieder ander die aan het feit meedoet, valt buiten deze lichtere regeling.
• Haar kind, bij of kort na de geboorte — het tijdvak is nauw begrensd. Ligt de gedraging duidelijk later, dan gelden de gewone bepalingen over doodslag en moord.
• Opzettelijk van het leven beroven — het opzet moet gericht zijn op de dood, met een oorzakelijk verband tussen gedraging en overlijden.

- Onder de werking van vrees voor de ontdekking van de bevalling — de gemoedstoestand die het feit zijn eigen karakter geeft en de lagere strafbedreiging verklaart.

Waarom de strafbedreiging lager is

De wetgever gaat ervan uit dat een bevalling die verborgen is gehouden een uitzonderlijke psychische druk kan opleveren, en dat de moeder in die toestand niet met de gebruikelijke vrijheid handelt. Dat is geen rechtvaardiging maar een strafvermindering die al in de delictsomschrijving is verwerkt.

Beslissend is dat de vrees op het moment van handelen daadwerkelijk doorwerkte. Ontbreekt die toestand, of is het kind gedood om een heel andere reden, dan is deze bepaling niet van toepassing en gelden artikel 287 Sr of artikel 289 Sr.

De straf

De wettekst noemt gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vierde categorie. Dat is aanzienlijk lager dan het maximum bij gewone doodslag. In de praktijk speelt daarnaast bijna altijd de vraag in hoeverre het feit de vrouw kan worden toegerekend; gedragsdeskundig onderzoek is in deze zaken gebruikelijk en kan leiden tot een lagere straf of tot een behandelmaatregel.

Afbakening

Het verschil met artikel 291 Sr zit in het moment waarop het besluit valt. Is het besluit vooraf genomen, tijdens de zwangerschap en uit vrees dat de aanstaande bevalling zou worden ontdekt, dan spreekt de wet van kindermoord en geldt een hogere strafbedreiging. Valt het besluit pas rond de geboorte zelf, dan gaat het om deze bepaling.

Artikel 292 Sr bepaalt bovendien dat het privilege strikt persoonlijk is: voor anderen die aan het feit deelnemen geldt gewoon doodslag of moord.

In de praktijk

Deze zaken zijn zeldzaam en beginnen vaak met een medische bevinding of een melding uit de directe omgeving. Het onderzoek richt zich op de vraag of het kind levend geboren is en op de toestand waarin de vrouw verkeerde.

Voor de vrouw om wie het gaat zijn rechtsbijstand en gedragsdeskundige begeleiding vanaf het begin van belang; de strafzaak en de hulpverlening lopen in deze zaken vrijwel altijd naast elkaar. Vrouwen die tijdens of na een verborgen zwangerschap in de knel raken, kunnen zich wenden tot een huisarts, verloskundige of een landelijke hulplijn.