Artikel 320 Sr: Ontzetting van rechten bij afpersing en afdreiging

Artikel 320 Sr bevat geen strafbaarstelling maar een bevoegdheid bij het straffen. Bij een veroordeling wegens een van de misdrijven uit de titel over afpersing en afdreiging kan de rechter de veroordeelde ontzetten van een aantal rechten. Die ontzetting is een bijkomende straf: de rechter kan haar samen met een hoofdstraf opleggen, maar de wet staat ook toe dat zij zelfstandig wordt uitgesproken.

Om welke rechten het gaat

Deze bepaling grijpt terug op de onderdelen 1°, 2° en 4° van artikel 28 Sr, eerste lid. Daaronder vallen het bekleden van ambten in het algemeen of van bepaalde ambten, de dienst bij de gewapende macht en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. Het kiesrecht valt hier niet onder; dat is een ander onderdeel van artikel 28 Sr en kan bij deze misdrijven niet worden ontnomen.

Wat deze rechten verbindt, is dat het gaat om posities van gezag of van vertrouwen. Bij afpersing en afdreiging draait het om het misbruiken van druk en van kennis over anderen, en juist die eigenschappen zijn onverenigbaar met functies waarin anderen zich aan iemand moeten kunnen toevertrouwen.

Bij welke veroordelingen

De bepaling geldt voor de hele titel, dus zowel voor afpersing volgens artikel 317 Sr als voor afdreiging volgens artikel 318 Sr, inclusief de zwaardere varianten daarvan.

Een bevoegdheid, geen automatisme

De wettekst spreekt van 'kan'. De rechter is niet verplicht en spreekt de ontzetting alleen uit als daar een concrete aanleiding voor is. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de veroordeelde zijn functie heeft gebruikt om aan het drukmiddel te komen, of wanneer een reëel risico bestaat dat hij dat opnieuw doet.

In de regel vordert de officier van justitie de ontzetting uitdrukkelijk en moet de rechter zijn beslissing motiveren. Hoe lang de ontzetting duurt en wanneer zij ingaat, is niet hier geregeld maar in de algemene bepalingen over deze bijkomende straf in het Eerste Boek.

Afbakening

Vergelijkbare bepalingen komen door het hele Tweede Boek voor, telkens afgestemd op de aard van het misdrijf. Bij diefstal staat de mogelijkheid in artikel 313 Sr, bij stroperij in artikel 315 Sr en bij verduistering in artikel 325 Sr.

Een ontzetting is iets anders dan de gevolgen die een veroordeling langs andere wegen kan hebben, zoals moeilijkheden bij het verkrijgen van een verklaring omtrent het gedrag, maatregelen van een werkgever of tuchtrechtelijke stappen van een beroepsorganisatie. Die staan los van de strafzaak en volgen hun eigen procedure.

In de praktijk

In de meeste afpersingszaken speelt dit artikel geen rol; het komt vooral in beeld bij verdachten die uit hoofde van een functie toegang hadden tot vertrouwelijke informatie of tot mensen in een afhankelijke positie. Wordt de ontzetting gevorderd, dan verdient dat op de zitting een eigen verweer.

Voor slachtoffers is van belang dat een ontzetting geen schadevergoeding oplevert. Wie zijn schade vergoed wil krijgen, moet zich als benadeelde partij in de strafzaak voegen of langs civiele weg procederen.