Met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de vierde categorie wordt gestraft: 1°. hij die de beschikking heeft over een voorwerp waarop, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, gegevens zijn vastgelegd die door wederrechtelijk afluisteren, aftappen of opnemen van een gesprek, telecommunicatie of andere gegevensoverdracht of andere gegevensverwerking door een geautomatiseerd werk zijn verkregen; 2°. hij die gegevens die hij door wederrechtelijk afluisteren, aftappen of opnemen van een gesprek, telecommunicatie of andere gegevensoverdracht of andere gegevensverwerking door een geautomatiseerd werk heeft verkregen of die, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, ten gevolge van zulk afluisteren, aftappen of opnemen te zijner kennis zijn gekomen, opzettelijk aan een ander bekend maakt; 3°. hij die een voorwerp als omschreven onder 1° opzettelijk ter beschikking stelt van een ander.
Artikel 139e Sr: Bezit en verspreiding van afgeluisterde gegevens
Bezit en verspreiding van afgeluisterde gegevens
Wettekst
Toelichting
Met deze bepaling sluit de wetgever de keten rond het afluisteren. Niet alleen wie afluistert is strafbaar, maar ook wie de opbrengst daarvan bezit, doorvertelt of aan een ander geeft. De wet noemt voor alle drie de varianten gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie.
De drie varianten
- Onder 1°. Het beschikken over een voorwerp waarop gegevens staan die door wederrechtelijk afluisteren, aftappen of opnemen zijn verkregen, terwijl de bezitter dat weet of redelijkerwijs moet vermoeden.
- Onder 2°. Het opzettelijk aan een ander bekendmaken van zulke gegevens, of van gegevens waarvan de dader weet of moet vermoeden dat zij langs die weg te zijner kennis zijn gekomen.
- Onder 3°. Het opzettelijk aan een ander ter beschikking stellen van een voorwerp als onder 1° bedoeld.
Weten of redelijkerwijs moeten vermoeden
Voor de eerste variant hoeft geen vol opzet te worden bewezen. Genoeg is dat de bezitter had moeten begrijpen dat de opname op onrechtmatige wijze tot stand kwam. Dat is een geobjectiveerde maatstaf: de vraag is wat een oplettend mens in dezelfde positie had moeten denken. Bij een geluidsopname van een gesprek in een woning waarvan de bezitter geen deelnemer was, is die drempel snel gehaald.
De vergelijking met heling
De opzet van dit artikel lijkt op die van de helingbepalingen in de artikelen 416 en 417bis Sr, die op goederen zien. Ook hier wil de wetgever de markt drooggelegd zien: zonder afnemers verliest het afluisteren zijn nut. Het verschil is dat gegevens zich onbeperkt laten kopiëren, waardoor de schade voor het slachtoffer met iedere doorgifte groeit. Dat verklaart waarom niet alleen het doorgeven van het voorwerp maar ook het enkele bekendmaken van de inhoud strafbaar is gesteld.
De positie van journalisten en klokkenluiders
Deze bepaling raakt aan het publiceren van gelekt materiaal. Het strafrecht kent hier geen algemene uitzondering; wel weegt de rechter het belang van de vrijheid van meningsuiting en van een vrije pers mee bij de vraag of vervolging en veroordeling gerechtvaardigd zijn. Dat maakt de afweging per geval anders: het openbaar maken van een misstand van groot maatschappelijk gewicht staat in een ander licht dan het verspreiden van een privégesprek uit nieuwsgierigheid of wraak.
In de praktijk
Wie ongevraagd een heimelijke opname toegestuurd krijgt, doet er goed aan die niet verder te delen; het doorsturen kan zelfstandig strafbaar zijn. Slachtoffers kunnen aangifte doen en daarnaast de civiele rechter vragen om verwijdering van het materiaal en om een verbod op verdere verspreiding, wat vaak sneller resultaat geeft dan een strafzaak. Voor een verdachte draait het om de vraag wat hij wist of moest vermoeden over de herkomst van het materiaal.