Artikel 276 Sr: Bemanning van een vaartuig voor slavenhandel

Artikel 276 Sr stelt het bemanningslid strafbaar dat dienst neemt op een vaartuig terwijl het weet dat dat schip voor slavenhandel is bestemd of daarvoor wordt gebruikt. Daarnaast treft de bepaling degene die pas onderweg ontdekt waar het schip voor dient en vervolgens vrijwillig in dienst blijft. Zo wordt niet alleen de keuze bij aanmonstering, maar ook de keuze om door te varen strafbaar gesteld.

Twee momenten van verwijt

• Bij het aangaan van de dienst — wie aanmonstert terwijl hij weet waarvoor het schip wordt ingezet, is meteen strafbaar.

- Na het vernemen van de bestemming — wie het pas later hoort en toch vrijwillig blijft, wordt vanaf dat moment aangesproken op zijn keuze.

Het woord vrijwillig

Dat woord is de kern van de tweede variant en tegelijk de begrenzing ervan. Een bemanningslid op volle zee kan niet zomaar vertrekken. Wie feitelijk geen mogelijkheid had het schip te verlaten of zich te onttrekken, blijft ook niet vrijwillig in dienst. De rechter kijkt daarom naar de omstandigheden: was er gelegenheid om bij een haven af te monsteren, was er dwang van de schipper, en welk risico liep het bemanningslid bij weigering?

In het uiterste geval kan een beroep op overmacht slagen. Dat is een algemene strafuitsluitingsgrond en werkt los van deze bepaling: wie handelde onder een drang waaraan hij redelijkerwijs geen weerstand kon bieden, wordt niet gestraft.

Wetenschap, geen vermoeden

De wet eist dat de dader het wist. Een vaag vermoeden dat er iets niet in de haak was, is voor dit misdrijf niet genoeg. Die eis past bij de positie van een bemanningslid, dat doorgaans niet betrokken is bij de afspraken over vracht en bestemming.

De straf

Voor dit feit geldt een maximum van negen jaren gevangenisstraf, dan wel een geldboete van de vijfde categorie. Dat is lager dan het maximum voor de schipper in artikel 275 Sr, wat het verschil in zeggenschap en verantwoordelijkheid weerspiegelt.

Afbakening

Artikel 274 Sr gaat over het drijven van de handel zelf, artikel 275 Sr over de schipper en artikel 277 Sr over wie meewerkt aan verhuur, bevrachting of verzekering van het schip. Voor moderne vormen van uitbuiting en gedwongen vervoer van personen is artikel 273f Sr over mensenhandel de bepaling die in de praktijk wordt gebruikt.

In de praktijk

Deze bepaling wordt zelden toegepast, maar de gedachte erachter is nog steeds actueel: meewerken aan het vervoer van mensen die als handelswaar worden behandeld is strafbaar, ook wanneer iemand slechts uitvoerend werk doet. Wie in een arbeidssituatie ontdekt dat er mensen worden vervoerd of vastgehouden tegen hun wil, doet er goed aan dat te melden bij de politie; ook een anonieme melding kan een onderzoek op gang brengen.