Artikel 130 Sr: Ontzetting van rechten bij aantasting van het staatsbestel

Naast gevangenisstraf en geldboete kent het strafrecht bijkomende straffen. Deze bepaling opent er een voor de misdrijven uit deze titel. Bij een veroordeling wegens de misdrijven van de artikelen 121 en 123 Sr kan de rechter de rechten ontnemen die in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1° tot en met 3° staan. Bij een veroordeling wegens de misdrijven van de artikelen 122, 124 en 129 Sr kan hij alleen het recht onder 3° ontnemen. Het is steeds een bevoegdheid, nooit een verplichting.

Om welke rechten het gaat

• Onder 1°. Het bekleden van ambten of van bepaalde ambten.
• Onder 2°. Het dienen bij de gewapende macht.

- Onder 3°. Het kiesrecht: het kiezen van leden van vertegenwoordigende organen en het zelf gekozen kunnen worden.

Het verschil tussen de twee leden

Het eerste lid gaat over het geweld tegen de Staten-Generaal van artikel 121 Sr en het geweld tegen provinciale staten van artikel 123 Sr; daar kan de rechter uit het hele rijtje putten. Het tweede lid gaat over de samenspanning van artikel 122 Sr, het geweld tegen de gemeenteraad van artikel 124 Sr en het bedrog met de uitslag van artikel 129 Sr; daar blijft alleen het kiesrecht over. De wetgever heeft dus per delict afgewogen hoe ver de bijkomende straf mag reiken, in plaats van één regeling over de hele titel te leggen.

Waarom juist het kiesrecht

Het kiesrecht keert in beide leden terug, en dat is geen toeval. Wie de democratische besluitvorming met geweld of bedrog probeert te sturen, kan tijdelijk het recht verliezen om aan diezelfde besluitvorming deel te nemen. De wet stelt daar wel een harde voorwaarde aan: dit recht kan alleen worden ontnomen bij een veroordeling tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar. Bij het bedrog van artikel 129 Sr, waarop ten hoogste een jaar en zes maanden staat, moet de opgelegde straf daarvoor dus dicht bij het maximum liggen. Omdat het bovendien om een grondrecht gaat, moet de rechter uitleggen waarom het verband met het gepleegde feit deze bijkomende straf rechtvaardigt.

Hoe ontzetting werkt

Ontzetting volgt nooit automatisch uit een veroordeling. De officier van justitie moet haar in de regel vorderen, de rechter moet haar uitspreken en er een duur aan verbinden. De verdediging kan er zelfstandig verweer tegen voeren, los van het debat over de hoofdstraf. Vergelijkbare regelingen staan elders in het wetboek, bijvoorbeeld in artikel 106 Sr voor de misdrijven tegen de veiligheid van de staat en in artikel 130b Sr voor de terroristische variant van de artikelen 123 en 124 Sr.

In de praktijk

Voor wie verdachte is, loont het de gevorderde bijkomende straf serieus te nemen. Een ambtsverbod of het verlies van het kiesrecht werkt lang door en raakt het leven na de detentie: het kan een loopbaan bij de overheid blokkeren en een politieke functie onmogelijk maken. Vraag uw advocaat expliciet wat het openbaar ministerie op dit punt eist en welke argumenten daartegen kunnen worden ingebracht, zoals de aard van het feit, de rol die u had en uw persoonlijke omstandigheden.