Artikel 219 Sr: Valse wettelijke merken op goederen

Naast de merken op edelmetaal en op meetinstrumenten kent de wet allerlei andere merken die op goederen of hun verpakking moeten of mogen staan omdat een wettelijk voorschrift dat bepaalt. Artikel 219 Sr is de vangnetbepaling voor die categorie. Het stelt drie gedragingen strafbaar: het valselijk aanbrengen van zo'n merk, het aanbrengen ervan met echte stempels waarover iemand niet mag beschikken, en het gebruiken van echte merken voor goederen waarvoor ze niet bedoeld zijn.

De drie varianten

• Valselijk plaatsen of vervalsen — een merk aanbrengen dat er wettelijk uitziet zonder dat te zijn, of een bestaand merk bewerken.
• Plaatsen met echte stempels — het merk komt uit een echt stempel, maar dat stempel wordt zonder recht gebruikt. De schijn van een officiële controle ontstaat dan zonder dat die controle heeft plaatsgevonden.

- Echte merken verkeerd gebruiken — een op zichzelf echt merk wordt gebruikt voor goederen of verpakkingen waarvoor het niet bestemd is. Ook dat wekt een onjuiste indruk over wat het merk over deze goederen zegt.

Welke merken eronder vallen

Het merk hoeft niet door de overheid zelf te zijn aangebracht; voldoende is dat een wettelijk voorschrift bepaalt dat het op de goederen moet of kan staan. Ook een teken dat een producent of een andere private partij op grond van zo'n voorschrift aanbrengt, kan dus een merk in de zin van dit artikel zijn. Wie bijvoorbeeld een verplicht identificatienummer op een product verwijdert en door een ander vervangt om de herkomst te verhullen, kan onder artikel 219 Sr vallen.

Oogmerk en afbakening met artikel 217 Sr en artikel 218 Sr

Ook hier vraagt de wet oogmerk: het moet de bedoeling zijn geweest dat de goederen worden gebruikt alsof de merken echt zijn, of alsof ze voor die goederen bestemd waren. Zonder die bedoeling — bijvoorbeeld bij een administratieve vergissing in een fabriek — komt het artikel niet in beeld.

De wettekst begint met de woorden dat het gaat om andere dan de in de artikelen 217 en 218 Sr bedoelde merken. Dat maakt de verhouding meteen duidelijk: gaat het om merken op edelmetaal, dan geldt artikel 217 Sr; gaat het om merken die horen bij de keuring van meetinstrumenten, dan geldt artikel 218 Sr. Alleen wat daarbuiten valt, komt bij artikel 219 Sr terecht. Dat is dus geen zwaardere en geen lichtere variant van hetzelfde, maar een restcategorie.

De straf

Het maximum is gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Dat is het laagste maximum voor gevangenisstraf binnen deze reeks, wat past bij het karakter van de restcategorie: de merken die eronder vallen lopen zeer uiteen, en het belang dat ermee gemoeid is verschilt per geval. De geldboetecategorie is wel dezelfde als bij de artikelen 217 en 218 Sr, zodat er ook bij een bedrijfsmatige overtreding een stevige boete mogelijk blijft.

Niet te verwarren met handelsmerken

Artikel 219 Sr gaat uitsluitend over merken die op grond van een wettelijk voorschrift op goederen horen te staan. Het gaat dus níet over het logo of de merknaam van een onderneming. Wie namaakartikelen voorziet van het merk van een bekend bedrijf, valt onder artikel 337 Sr, dat over valse handelsmerken en misleidende aanduidingen gaat, en daarnaast onder het merkenrecht, dat langs de burgerlijke rechter loopt. Dat onderscheid wordt in de praktijk vaak door elkaar gehaald, terwijl het bepaalt welke weg openstaat.

Een voorbeeld: op een partij verpakkingen wordt een merk aangebracht dat volgens een wettelijk voorschrift alleen mag worden gevoerd na een bepaalde controle, terwijl die controle nooit heeft plaatsgevonden. Worden die verpakkingen daarna verhandeld door iemand die daaraan niet zelf heeft gewerkt, dan komt voor hem artikel 220 Sr in beeld.

In de praktijk

Signalen komen doorgaans van toezichthouders, brancheorganisaties of concurrenten. Voor een bedrijf dat hiermee te maken krijgt, is de eerste vraag welk voorschrift het merk voorschrijft en wat dat merk precies waarborgt; daaruit volgt of het strafrecht überhaupt de juiste weg is. Als verdachte hebt u recht op bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor, en dat is bij dit type zaken geen overbodige luxe: de strafbaarheid hangt af van een wettelijk voorschrift dat buiten het Wetboek van Strafrecht staat.