Artikel 77aa Sr: Toezicht en begeleiding tijdens de proeftijd

Voorwaarden stellen is één ding, erop toezien iets anders. Dit artikel wijst aan wie dat doet. De rechter kan een gecertificeerde instelling in de zin van de Jeugdwet opdracht geven toezicht te houden op de naleving van de voorwaarden en de veroordeelde daarbij te begeleiden. Toezicht en begeleiding gaan in het jeugdstrafrecht bewust samen: iemand controleert niet alleen, maar helpt de jongere ook om zich aan de afspraken te kunnen houden.

Wie het toezicht uitoefent

• Een gecertificeerde instelling. De hoofdregel. In de praktijk gaat het om de jeugdreclassering.
• Een particulier persoon. Alleen in bijzondere gevallen, en pas na overleg met zo'n instelling. Dit is de uitzondering, bedoeld voor situaties waarin een vertrouwde persoon meer bereikt dan een organisatie.

- Een reclasseringsinstelling. Is de jeugdige zestien jaar of ouder, dan kan de rechter het toezicht opdragen aan een reclasseringsinstelling zoals bedoeld in artikel 14c Sr, die vooral met oudere jongeren en volwassenen werkt.

Hulp en steun bij ondertoezichtstelling

Sommige jongeren staan al onder toezicht op grond van het Burgerlijk Wetboek, buiten het strafrecht om. Voor die situatie kent het tweede lid een aparte mogelijkheid: de rechter kan een gecertificeerde instelling opdragen de veroordeelde hulp en steun te verlenen bij het naleven van de bijzondere voorwaarden. Zo wordt het strafrechtelijke traject aangehaakt bij de begeleiding die er al is, in plaats van dat er twee losse trajecten naast elkaar lopen.

Wat het toezicht inhoudt

De inhoud staat deels in artikel 77z Sr: zodra er een bijzondere voorwaarde is gesteld, moet de veroordeelde van rechtswege meewerken aan dit toezicht, huisbezoeken daaronder begrepen, en zich melden zo vaak en zolang als de instelling dat nodig acht. Verder kunnen bij algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld over de aard en de omvang van het toezicht en de begeleiding. Die regels worden voorgedragen door de ministers die over justitie en over volksgezondheid gaan, wat laat zien dat het hier zowel om controle als om zorg gaat.

Waarom begeleiding erbij hoort

Een jongere die zijn afspraken niet nakomt, doet dat lang niet altijd uit onwil. Vervoer, schulden, een chaotische thuissituatie of een afspraak die botst met school kunnen genoeg zijn om een meldplicht te laten mislukken. Door begeleiding aan het toezicht te koppelen krijgt de toezichthouder de ruimte om die problemen op te lossen voordat ze leiden tot een vordering om de voorwaardelijke straf alsnog uit te voeren.

In de praktijk

Zorg dat de jongere weet wie zijn contactpersoon is en hoe die bereikbaar is, en dat er thuis een overzicht ligt van de afspraken. Bel bij ziekte of overmacht vooraf af en laat dat vastleggen; achteraf uitleggen weegt veel minder zwaar. De toezichthouder rapporteert over het verloop, en die rapportage speelt een rol als de rechter later opnieuw naar de zaak kijkt. Ontstaat er een conflict met de instelling, bespreek dat dan met de advocaat in plaats van de contacten te verbreken.