Artikel 415b Sr: Samenspanning tot terroristische luchtvaartmisdrijven

Bij de zwaarste misdrijven wacht de wetgever niet tot er iets is gebeurd. Artikel 415b Sr stelt al de samenspanning strafbaar tot de misdrijven van de artikelen 385a, 385b en 385d Sr, voor zover die met een terroristisch oogmerk zouden worden begaan. Het gaat om zware aanslagen op het vervoer en op luchthavens: niet alleen op luchtvaartuigen, maar even goed op schepen, installaties ter zee en ander openbaar vervoer. Daarop staat gevangenisstraf van ten hoogste tien jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Daarnaast schrijft het tweede lid voor dat artikel 96 Sr, tweede lid, hier op dezelfde wijze geldt.

Wat samenspanning is

Samenspanning is in het Wetboek van Strafrecht een omschreven begrip: er is sprake van samenspanning zodra twee of meer personen zijn overeengekomen het misdrijf te plegen. De wet vraagt dus niet om een uitgewerkt plan, om middelen of om een begin van uitvoering. Wat wél moet vaststaan is dat er werkelijk wilsovereenstemming was. Een gesprek waarin iemand fantaseert of grote woorden gebruikt, is geen afspraak; er moet een gezamenlijk besluit zijn gevallen om het feit ook echt te plegen.

Het terroristisch oogmerk

De strafbaarheid geldt alleen als het beoogde misdrijf een terroristisch oogmerk zou hebben. Dat oogmerk is elders in de wet omschreven en komt erop neer dat het feit erop is gericht de bevolking ernstige vrees aan te jagen, een overheid of internationale organisatie te dwingen iets te doen of na te laten, of de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten. Ook dit oogmerk is een bestanddeel: het moet worden bewezen en volgt niet vanzelf uit de aard van het beoogde feit.

De verwijzing naar artikel 96 Sr

Door de schakelbepaling van het tweede lid geldt de regeling die de wet voor de zwaarste misdrijven tegen de staat kent ook hier. Die regeling breidt de strafbaarheid uit naar een aantal voorbereidende gedragingen: het proberen een ander tot het misdrijf te bewegen, het verschaffen van gelegenheid, middelen of inlichtingen, en het beschikken over voorwerpen waarvan de betrokkene weet dat zij tot het misdrijf zijn bestemd. Zo wordt niet alleen de afspraak zelf, maar ook de aanloop ernaartoe strafbaar.

Waar de grens ligt

Juist omdat dit artikel zo ver voor het delict ingrijpt, is de begrenzing belangrijk. Drie dingen moeten steeds vaststaan: dat er een concrete afspraak was tussen ten minste twee personen, dat die afspraak zag op een van de genoemde misdrijven, en dat daarbij een terroristisch oogmerk voorop stond. Ontbreekt één van die drie, dan is er geen samenspanning in de zin van dit artikel. Gedachten, sympathie voor een gewelddadig ideaal of het uiten van radicale opvattingen leveren op zichzelf geen strafbaar feit op.

Afbakening

Artikel 415a Sr gaat over hetzelfde soort feiten in een later stadium: daar is het misdrijf gepleegd en wordt de straf wegens het terroristisch oogmerk verhoogd. Artikel 415c Sr maakt bij een veroordeling wegens samenspanning ontzetting van het kiesrecht mogelijk. Daarnaast bestaan er algemene bepalingen over deelneming aan een organisatie met een terroristisch oogmerk; die richten zich op het verband waarin iemand opereert, terwijl artikel 415b Sr zich richt op de afspraak om een concreet feit te plegen.

In de praktijk

Onderzoek in dit soort zaken steunt sterk op onderschepte communicatie en op verklaringen van betrokkenen. Voor de verdediging is de vraag of een gesprek werkelijk in een afspraak is uitgemond het belangrijkste twistpunt, en de vraag of het oogmerk uit meer blijkt dan uit losse uitlatingen. Wie in zo'n onderzoek als verdachte wordt aangemerkt, doet er verstandig aan zich vanaf het eerste verhoor door een advocaat te laten bijstaan; hij is niet verplicht te antwoorden.