Artikel 71 Sr: Wanneer de verjaringstermijn begint

De verjaringstermijnen van artikel 70 Sr moeten ergens beginnen. Dit artikel geeft daarvoor de hoofdregel: de termijn start op de dag na die waarop het feit is gepleegd. Voor een aantal met name genoemde gevallen begint de klok later, omdat het feit anders zou kunnen verjaren voordat er redelijkerwijs iets tegen kon worden gedaan.

De hoofdregel

In verreweg de meeste zaken is het beginpunt eenvoudig: de dag na het feit. Wanneer politie of openbaar ministerie van het feit hoorden, doet er niet toe; ook een feit waarvan niemand weet, kan dus verjaren. Soms is minder duidelijk op welke dag een feit precies is gepleegd. Vraagt de strafbepaling dat er een bepaald gevolg intreedt, zoals letsel of de dood van een ander, dan telt de dag waarop dat gevolg zich voordoet, ook als de handeling die het veroorzaakte al veel eerder plaatsvond. Strekt strafbaar gedrag zich over een langere periode uit, dan maakt het verschil of iemand iets doet of juist iets nalaat. Wie een plicht voortdurend verzaakt, blijft het feit plegen zolang die nalatigheid duurt; de termijn begint pas als zij ophoudt. Bij een strafbaar handelen dat langere tijd doorgaat, kan de verjaring daarentegen al tijdens die periode gaan lopen. Vanaf het beginpunt loopt de termijn die bij de zwaarte van het feit hoort.

Feiten die pas later aan het licht komen

Bij enkele misdrijven die betrekking hebben op het wederrechtelijk in de bodem, het water of de lucht brengen van stoffen, begint de termijn pas op de dag nadat een opsporingsambtenaar van het misdrijf op de hoogte is geraakt. Zulke feiten kunnen jaren onopgemerkt blijven, en de wetgever wilde niet dat ze al verjaard zijn tegen de tijd dat ze worden ontdekt. Bij valsheid begint de termijn pas op de dag nadat er gebruik is gemaakt van het vervalste voorwerp; het gebruik is daar het moment waarop de valsheid schade aanricht.

Bescherming van minderjarige slachtoffers

Voor een aantal misdrijven die tegen iemand onder de achttien zijn gepleegd, begint de termijn pas op de dag na de achttiende verjaardag van het slachtoffer. De wet noemt daarbij onder meer mishandeling van een minderjarige, genitale verminking van een minderjarig meisje, gedwongen abortus of sterilisatie bij een minderjarige, en het door dwang iemand onder de achttien tot iets brengen. De gedachte is dat een kind zelden zelf de stap naar de politie kan zetten en dat het pas als volwassene een eigen keuze kan maken. Voor de zwaarste zedenmisdrijven tegen minderjarigen gaat artikel 70 Sr nog verder: die verjaren in het geheel niet.

Vrijheidsberoving en administratieve overtredingen

• Wederrechtelijke vrijheidsberoving en onttrekking aan het gezag. Bij het onttrekken van iemand aan zijn vrijheid, en bij het onttrekken van een minderjarige aan het gezag van ouders of voogd, begint de termijn pas op de dag na de bevrijding of het overlijden van degene tegen wie het feit rechtstreeks was gericht.
• Overtredingen rond de burgerlijke stand. Daar begint de termijn pas nadat de registers waaruit de overtreding blijkt naar de centrale bewaarplaats zijn overgebracht.

- Steeds hetzelfde motief. In al deze gevallen zou de gewone regel de vervolging illusoir maken.

In de praktijk

Wie wil weten of een feit nog kan worden vervolgd, moet twee dingen combineren: welke termijn hoort er bij het feit volgens artikel 70 Sr, en wanneer is die termijn volgens dit artikel begonnen. Vooral bij feiten uit de jeugd van het slachtoffer pakt die combinatie vaak gunstiger uit dan mensen denken. Aangifte doen na lange tijd is daarom zinvol; de politie en het openbaar ministerie beoordelen vervolgens of vervolging nog mogelijk is. Bij twijfel over data en termijnen kan een advocaat of een slachtofferhulpverlener helpen de zaak op een rij te zetten.