Artikel 151c Sr: Bemiddeling bij het duurzaam afstaan van een kind

Deze bepaling houdt de bemiddeling bij het afstaan van een kind buiten de markt. Strafbaar is wie in de uitoefening van een beroep of bedrijf opzettelijk bewerkstelligt of bevordert dat een vrouw met een ander onderhandelt of een afspraak maakt, omdat zij de verzorging en opvoeding van haar kind duurzaam aan die ander wil overlaten. De wetgever koppelt hieraan gevangenisstraf van maximaal zes maanden of een geldboete van de derde categorie.

De bestanddelen

• In beroep of bedrijf. De bemiddelaar moet beroepsmatig of bedrijfsmatig handelen. Een buurvrouw, een kennis of een familielid die uit betrokkenheid helpt, valt buiten de bepaling. Winstbejag hoeft niet apart te worden bewezen; het beroepsmatige karakter is voldoende.
• Teweegbrengen of bevorderen. Niet het afstaan zelf is strafbaar gesteld, maar het op gang brengen of aanjagen van het contact en de afspraak daarover. Ook als de gesprekken op niets uitlopen, is het bevorderen al strafbaar.
• Rechtstreeks of middellijk. De bemiddelaar hoeft niet met de vrouw zelf te spreken; ook wie het contact regelt met iemand die voor haar optreedt, valt eronder.

- De wens tot duurzame overdracht. Het moet gaan om het blijvend overlaten van verzorging en opvoeding: de moeder draagt die taak geheel over, zonder dat er een einde aan is voorzien. Een tijdelijke oplossing, zoals opvang tijdens een ziekenhuisopname, valt er niet onder.

De uitzonderingen van het tweede lid

Het tweede lid haalt de officiële route uitdrukkelijk buiten de strafbaarheid. Het eerste lid geldt niet wanneer het bemiddelen gebeurt door de raad voor de kinderbescherming of door een rechtspersoon die de raad daarvoor heeft aangewezen. Ook het enkel doorverwijzen naar zo'n instantie is niet strafbaar. Wie een moeder in nood dus de weg wijst naar de raad, hoeft niet bang te zijn voor vervolging; dat is juist wat de wetgever wil.

De verhouding tot artikel 151b Sr

Het tweede lid begint met de woorden dat het onverminderd het eerste lid van artikel 151b Sr geldt. Dat betekent dat de uitzonderingen hier niets afdoen aan het verbod op bemiddeling bij draagmoederschap. Gaat het om een vrouw die zwanger is geworden met het voornemen het kind voor een ander te baren, dan blijft die zwaardere bepaling gelden, ook als een aangewezen instantie erbij betrokken is. Omgekeerd kan dit artikel worden toegepast als niet vast te stellen is dat de bemiddelaar wist dat het om draagmoederschap ging: beroepsmatige bemiddeling bij het afstaan van een kind is dan op zichzelf al strafbaar.

De straf

De rechter kan hier ten hoogste zes maanden gevangenisstraf opleggen of een geldboete van de derde categorie. Dat is lager dan het maximum bij draagmoederschapsbemiddeling in artikel 151b Sr. Het verschil met die bepaling zit niet in het tijdstip: dit artikel geldt voor bemiddeling tijdens de zwangerschap en ook voor bemiddeling nadat het kind is geboren. Het zit erin dat hier geen voornemen nodig is dat al bij het begin van de zwangerschap bestond. Iedere vrouw die haar kind blijvend aan een ander wil laten, valt binnen het bereik, ook als zij als draagmoeder zwanger werd.

Afbakening

Artikel 151a Sr treft de bemiddelaar die uit winstbejag bevordert dat een baby jonger dan zes maanden als pleegkind wordt opgenomen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de raad voor de kinderbescherming; daar staat het ontbreken van toestemming centraal, hier het beroepsmatige bemiddelen. Wordt een moeder onder druk gezet of misleid, of wordt er met kinderen gehandeld, dan zijn veel zwaardere bepalingen uit andere titels van toepassing en verliest dit artikel zijn zelfstandige betekenis.

In de praktijk

Voor een moeder die overweegt haar kind af te staan, is de raad voor de kinderbescherming het aangewezen loket; die route is er om haar en het kind te beschermen en om de beslissing zorgvuldig en omkeerbaar te houden. Aanbiedingen van particuliere bemiddelaars, ook via internet, zijn een waarschuwingssignaal. Wie als hulpverlener of adviseur in de buurt van dit terrein werkt, doet er goed aan zich te beperken tot voorlichting en doorverwijzing, want dat is uitdrukkelijk toegestaan, terwijl het zelf regelen van contacten dat niet is.