Artikel 431 Sr: Nachtelijk rumoer en burengerucht

Artikel 431 Sr is de klassieke bepaling tegen nachtelijke geluidsoverlast. Strafbaar is wie rumoer of burengerucht veroorzaakt waardoor de nachtrust kan worden verstoord. Daarop staat een geldboete van de eerste categorie. De bepaling is kort, maar zij raakt aan een van de meest voorkomende bronnen van conflict tussen buren en is daarom in de praktijk beter bekend dan menig zwaar misdrijf.

De bestanddelen

• Rumoer of burengerucht — de wet beschrijft geen geluidsniveau. Het gaat om lawaai met een baldadig karakter, dat om zichzelf wordt gemaakt: harde muziek, geschreeuw, slaande deuren, aanhoudend geklop. Bij burengerucht gaat het om lawaai waar de omgeving van opschrikt, zoals een uit de hand gelopen feest waarbij gasten in de tuin staan te joelen. Dat hoeft zich niet op straat af te spelen; ook lawaai binnenshuis kan eronder vallen. Geluid dat hoort bij een op zichzelf toegelaten bezigheid, zoals nachtwerk in een bedrijf, valt buiten deze bepaling.
• Waardoor de nachtrust kan worden verstoord — dit is het kernpunt. Het is niet nodig dat iemand daadwerkelijk wakker is geworden of heeft geklaagd. Voldoende is dat het geluid die mogelijkheid in zich droeg.

- Nachtrust — de bepaling ziet op de tijd waarin de omwonenden plegen te slapen. Een vast tijdstip waarop de nacht begint, noemt de wet niet; het hangt af van wat in die omgeving gebruikelijk is. Overdag valt hetzelfde geluid buiten dit artikel, al kan het dan wel in strijd zijn met plaatselijke regels.

Geen opzet nodig

Als overtreding vraagt deze bepaling geen opzet. Dat iemand niet doorhad hoeveel geluid hij maakte, of dacht dat de muren dik genoeg waren, doet er in beginsel niet toe. Wel geldt de algemene regel dat straf uitblijft als de betrokkene werkelijk geen enkel verwijt te maken valt. Wie is gewaarschuwd en toch doorgaat, staat er juist slechter voor, omdat dan vaststaat dat hij wist wat het effect was.

Verhouding tot gemeentelijke regels

De meeste geluidsoverlast wordt tegenwoordig aangepakt via de plaatselijke verordening en via het bestuursrecht: waarschuwingen, lasten onder dwangsom, sluitingen. Artikel 431 Sr blijft daarnaast bestaan als strafrechtelijke grondslag, vooral voor incidentele nachtelijke overlast waar geen bestuurlijk traject voor loopt. Voor structurele overlast is bovendien de civiele weg beschikbaar, waarin een rechter een verbod met dwangsom kan opleggen.

Een voorbeeld: iemand zet midden in de nacht in een flat de muziek op volle sterkte en houdt dat een uur vol. Ook als geen van de buren die nacht heeft gebeld, is voldaan aan de omschrijving: het geluid kon de nachtrust verstoren.

In de praktijk

Bij aanhoudende overlast is het verstandig eerst zelf het gesprek aan te gaan en dat vast te leggen; vaak lost dat het op. Helpt dat niet, dan kan buurtbemiddeling worden ingeschakeld, kan bij de verhuurder of de vereniging van eigenaars worden gemeld en kan de gemeente om handhaving worden gevraagd. Houd een logboek bij met data, tijdstippen en de aard van het geluid, en meld bij acute nachtelijke overlast bij de politie: die registratie is later het bewijs waarop elke procedure steunt.