Hij die opzettelijk enig electriciteitswerk vernielt, beschadigt of onbruikbaar maakt, stoornis in de gang of in de werking van zodanig werk veroorzaakt, of een ten opzichte van zodanig werk genomen veiligheidsmaatregel verijdelt, wordt gestraft: 1°. met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vijfde categorie, indien daardoor verhindering of bemoeilijking van stroomlevering ten algemenen nutte ontstaat; 2°. met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is; 3°. met gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan levensgevaar voor een ander te duchten is; 4°. met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan levensgevaar voor een ander te duchten is en het feit iemands dood ten gevolge heeft.
Artikel 161bis Sr: Opzettelijke aantasting van een elektriciteitswerk
Opzettelijke aantasting van een elektriciteitswerk
Wettekst
Toelichting
Zonder stroom valt vrijwel alles stil, en dat verklaart de zware maxima in dit artikel. Strafbaar is wie opzettelijk een elektriciteitswerk vernielt, beschadigt of onbruikbaar maakt, wie de gang of de werking daarvan verstoort, en wie een veiligheidsmaatregel die voor zo'n werk is getroffen doorkruist. De straf loopt op in vier treden: ten hoogste een jaar bij verhindering of bemoeilijking van de openbare stroomlevering, ten hoogste zes jaren bij te duchten gemeen gevaar voor goederen, ten hoogste negen jaren bij te duchten levensgevaar, en ten hoogste vijftien jaren wanneer daarbij iemand is overleden. Bij alle vier de treden vermeldt de wet een geldboete van de vijfde categorie.
Wat een elektriciteitswerk is
Het begrip is ruim en dekt de hele keten waarlangs stroom wordt opgewekt, getransporteerd, omgezet en afgeleverd: hoogspanningsmasten en kabels, transformatorhuisjes, schakelstations, meet- en regelapparatuur en de installaties van producenten. Ook een deel van een werk telt mee, zolang het aan die functie dienstbaar is. Of het werk in handen is van een netbeheerder of van een particulier bedrijf, maakt niet uit. Telefoon- en datanetwerken horen er niet bij; die hebben hun eigen bepalingen.
Drie manieren om het werk te treffen
- Vernielen, beschadigen of onbruikbaar maken. De fysieke aantasting, van het doorknippen van een kabel tot het slopen van een installatie.
- Verstoring van de werking veroorzaken. Het werk blijft heel, maar functioneert niet zoals het hoort, bijvoorbeeld doordat iemand de besturing manipuleert of zonder bevoegdheid een schakelaar omzet. Wie zelf niets aan het werk doet en alleen het herstel hindert van een storing die hij niet heeft veroorzaakt, valt volgens de rechtspraak van de Hoge Raad niet onder deze variant.
- Een veiligheidsmaatregel doorkruisen. Het onklaar maken van een beveiliging, een hek, een aarding of een afschakelmechanisme dat juist is aangebracht om ongelukken te voorkomen. Het kan dus gaan om een technische voorziening en om een fysieke afscherming.
De eerste trede is bijzonder
Anders dan bij de meeste gemeengevaarlijke misdrijven vraagt de laagste trede hier niet om gevaar maar om een concreet gevolg: de openbare stroomlevering wordt verhinderd of bemoeilijkt. Het gaat om levering ten algemenen nutte, dus om stroom die aan het publiek wordt geleverd. Iemand die met een eigen installatie uitsluitend stroom voor zichzelf opwekt, valt daar niet onder. Blijft de levering ongestoord en ontstaat er ook geen gevaar, dan blijft vernieling over: bij een elektriciteitswerk van algemeen nut volgens artikel 351 Sr, anders volgens artikel 350 Sr.
Opzet en de hogere treden
Het opzet moet zien op de aantasting of de verstoring van het werk. Voorwaardelijk opzet volstaat: wie een kabel doorslijpt om er koper uit te halen en beseft dat daarmee een net kan uitvallen, aanvaardt die kans bewust. Op de storing, op het gevaar en op de dood hoeft het opzet niet gericht te zijn. Dat maakt deze bepaling in de praktijk zwaar voor daders van kabeldiefstal, die zelden op een stroomstoring uit zijn maar er wel de strafrechtelijke gevolgen van dragen.
Afbakening
Is de schade aan onvoorzichtigheid te wijten, dan geldt het aanmerkelijk lichtere artikel 161ter Sr. Betreft het een gas- of waterleiding, een waterkering of riolering, dan is artikel 161 Sr de juiste bepaling; bij een geautomatiseerd werk of een telecommunicatievoorziening artikel 161sexies Sr. Is het feit begaan met een terroristisch oogmerk, dan verhoogt artikel 176a Sr de straf en is bij de twee zwaarste treden ook de samenspanning strafbaar volgens artikel 176b Sr.
In de praktijk
Netbeheerders doen bij iedere aantasting aangifte, ook bij kleine schade, omdat de gevolgen voor het net onvoorspelbaar zijn. Voor verdachten is het van belang dat het strafmaximum niet wordt bepaald door wat zij wilden maar door wat er dreigde te gebeuren; het verweer richt zich daarom meestal op de vraag welke trede aan de orde is. Wie een beschadigd of open elektriciteitswerk aantreft, blijft op afstand en waarschuwt de netbeheerder of het alarmnummer.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is levensgevaar te duchten bij een elektriciteitswerk?
De Hoge Raad legt uit dat het levensgevaar alleen kan worden aangenomen als uit de bewijsmiddelen volgt dat het bij het verijdelen van de veiligheidsmaatregel naar algemene ervaringsregels voorzienbaar was. In de regel is dat niet zo als zich doorgaans geen personen in de nabijheid van het elektriciteitswerk bevinden. Omdat de illegale stroomvoorziening voor een hennepkwekerij in een bewoond flatgebouw brandgevaar opleverde, kon het hof dat gevaar wel aannemen; het beroep wordt verworpen.
-
Moet opzet worden bewezen en welk onderdeel geldt?
De Hoge Raad wijst erop dat de aanhef van dit artikel opzettelijk handelen eist en dat de onderdelen van het artikel niet door elkaar mogen worden gebruikt. Het hof had een bewezenverklaring die was toegesneden op het onderdeel over gemeen gevaar voor goederen, gekwalificeerd als het onderdeel over verhindering van stroomlevering, terwijl bovendien niet was bewezen dat de verdachte opzettelijk handelde. Daarom vernietigt de Hoge Raad het arrest in zoverre en wijst hij de zaak terug.
-
Kan beschadigen ook door een ander worden laten uitvoeren?
Volgens de Hoge Raad kan iemand ook als pleger een elektriciteitswerk beschadigen wanneer hij de handelingen die tot de beschadiging leiden niet zelf verricht, maar door een ander laat uitvoeren. Omdat de verdachte de huurder en enige gebruiker van het bedrijfspand was en van betrokkenheid van anderen niet bleek, kon het hof hem als pleger aanmerken. Het beroep faalt op dit punt.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.