Artikel 175 Sr: Schadelijke waren verkopen door schuld

Deze bepaling is de schuldvariant van artikel 174 Sr. Zij treft degene aan wiens onvoorzichtigheid het te wijten is dat waren die schadelijk zijn voor het leven of de gezondheid worden verkocht, afgeleverd of uitgedeeld, zonder dat de koper of verkrijger van dat schadelijke karakter op de hoogte is. De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de vierde categorie; heeft het feit iemands dood tot gevolg, dan noemt het tweede lid ten hoogste twee jaren of een geldboete van de vierde categorie.

Het verschil met opzet

Bij artikel 174 Sr weet de verkoper dat de waar gevaarlijk is en zwijgt hij daarover. Hier ontbreekt die wetenschap en gaat het om tekortschieten: de verkoper had moeten weten wat hij leverde. Het verschil in strafmaximum is enorm, van ten hoogste twee jaren tot in het uiterste geval levenslange gevangenisstraf, en in een strafzaak draait vrijwel alles om de vraag wanneer het gebrek binnen het bedrijf bekend werd.

Wat schuld hier betekent

Vereist is een aanmerkelijke mate van onvoorzichtigheid of nalatigheid. Die wordt ingevuld met wat van een zorgvuldige aanbieder mag worden verwacht: ingangscontrole van grondstoffen, houdbaarheids- en hygiënebeheer, klachtenafhandeling, het volgen van waarschuwingen van leveranciers en toezichthouders, en het serieus nemen van eigen meetresultaten. Wie signalen negeert of controles overslaat, schiet aanmerkelijk tekort.

De onwetendheid van de koper

De bepaling eist dat de koper of verkrijger niet bekend is met het schadelijke karakter. Is hij dat wel, bijvoorbeeld omdat het product uitdrukkelijk als afgekeurd of als ongeschikt voor consumptie is aangeboden, dan mist het artikel toepassing. Die eis verklaart waarom duidelijke etikettering en waarschuwingen zowel praktisch als juridisch van groot belang zijn.

Wie kan worden vervolgd

In de praktijk gaat het bijna altijd om bedrijven. Een rechtspersoon kan zelf dader zijn wanneer de gedraging in de sfeer van de onderneming plaatsvindt, en daarnaast kan degene die feitelijk leiding gaf aan de verboden gedraging worden vervolgd. Een medewerker die volgens instructie werkte en geen reden had te twijfelen, treft doorgaans weinig verwijt; de verantwoordelijkheid ligt bij wie de controle had moeten inrichten.

Causaal verband bij overlijden

Alleen als het overlijden in redelijkheid op de gedraging valt terug te voeren, komt de zwaarste trede in beeld. Bij voedsel- en geneesmiddelenzaken is dat vaak ingewikkeld, omdat er tijd zit tussen de levering en de gevolgen en omdat andere oorzaken kunnen meespelen. Onderzoek naar de herkomst van een besmetting en naar de medische toedracht is dan doorslaggevend.

Afbakening

Was er wetenschap en werd die verzwegen, dan geldt artikel 174 Sr. Voor overlijden door schuld buiten deze context bestaat artikel 307 Sr en voor letsel door schuld artikel 308 Sr. Naast dit wetboek gelden uitgebreide regels over levensmiddelen, geneesmiddelen en productveiligheid, met eigen bestuurlijke en strafrechtelijke handhaving; in de dagelijkse praktijk wordt daar vaker op vervolgd dan op dit artikel. Artikel 176 Sr maakt bij een veroordeling ook openbaarmaking van de uitspraak en beroepsontzetting mogelijk.

In de praktijk

Voor ondernemers is een aantoonbaar controlesysteem de kern van het verweer: registraties van herkomst, temperatuur, keuringen en klachten laten zien dat er niet aanmerkelijk onvoorzichtig is gehandeld. Reageer bij twijfel snel met een terugroepactie en een melding aan de toezichthouder, want stilzitten na een signaal verschuift de zaak richting het veel zwaardere artikel 174 Sr. Gedupeerden kunnen zich als benadeelde partij in de strafzaak voegen en daarnaast de producent civielrechtelijk aanspreken.