Artikel 435d Sr: Misbruik van het Zwitserse wapen

Het wapen van het Zwitserse Eedgenootschap — een wit kruis op een rood veld — hangt historisch samen met het rodekruisembleem, dat er de omgekeerde weergave van is. Uit die samenhang volgt een bijzondere bescherming, die Nederland in artikel 435d Sr heeft vastgelegd. Strafbaar is het gebruik van dat wapen of van een teken dat het nabootst, in drie omschreven situaties. Wie dat verbod overtreedt, riskeert een maand hechtenis of een geldboete van de tweede categorie.

De drie situaties

• Als merk — het gebruik als fabrieks- of handelsmerk, of als onderdeel van zo'n merk. Dit is het onderdeel dat in de praktijk het vaakst speelt.
• In strijd met de eerlijkheid in de handel — gebruik met een doel dat zich niet verdraagt met eerlijke handelspraktijken, bijvoorbeeld om ten onrechte een Zwitserse herkomst of kwaliteit te suggereren.

- Krenkend gebruik — gebruik onder omstandigheden die het Zwitserse nationale gevoel zouden kunnen krenken.

Waarom Nederland dit regelt

De bescherming vloeit voort uit internationale afspraken over de emblemen van het oorlogsrecht. Omdat het rodekruisteken en het Zwitserse wapen elkaars spiegelbeeld zijn, kan slordig gebruik van het ene de betekenis van het andere aantasten. Daarnaast beschermt de bepaling het staatswapen van een ander land tegen commercieel misbruik, zoals ook andere landen dat voor hun symbolen doen. Het gaat dus niet om een Nederlands belang alleen.

Nabootsing

Ook een teken dat het wapen nabootst valt onder het verbod. Daarmee wordt voorkomen dat een kleine wijziging in vorm of kleur het verbod zinloos maakt. Of van nabootsing sprake is, hangt af van de totaalindruk: roept het teken bij het publiek het beeld van het Zwitserse wapen op? Een wit kruis in een andere kleurstelling of met een duidelijk afwijkende vorm hoeft dat niet te doen.

Een voorbeeld: een fabrikant van messen zet een wit kruis op rode ondergrond op zijn verpakking om de indruk van Zwitsers vakmanschap te wekken, terwijl er geen enkele band met Zwitserland bestaat. Dat raakt zowel het merkgebruik als de eerlijkheid in de handel.

Afbakening

Artikel 435c Sr beschermt het rodekruisteken zelf en de bijbehorende woorden. Artikel 435b Sr ziet op de bredere suggestie van steun of erkenning door een overheid of internationale organisatie. Naast het strafrecht bestaat het merkenrecht, waarin een merk dat een staatswapen bevat kan worden geweigerd of nietig verklaard; dat is de weg die in de praktijk meestal wordt bewandeld. Wordt met de suggestie van herkomst geld verdiend doordat kopers worden misleid, dan komt de oplichting van artikel 326 Sr in beeld.

In de praktijk

Bedrijven lopen hier vooral tegenaan bij het ontwerpen van verpakkingen en logo's. Het is verstandig om vóór registratie van een merk te laten toetsen of het geen staatswapen of beschermd embleem bevat; een weigering of een verzoek tot aanpassing achteraf kost aanzienlijk meer. Wie een aanschrijving ontvangt over zulk gebruik, kan doorgaans met een aanpassing van het beeldmerk een strafzaak voorkomen.