Artikel 349 Sr: Bijkomende straffen bij benadeling van schuldeisers

Bij de misdrijven die schuldeisers of rechthebbenden benadelen, is een gevangenisstraf of geldboete vaak niet het meest effectieve antwoord. Wat werkelijk telt, is of iemand opnieuw in een positie komt waarin hij hetzelfde kan doen. Artikel 349 Sr geeft de rechter daarvoor drie bijkomende straffen, elk met een eigen bereik.

Beroepsontzetting bij alle misdrijven van de titel

Het eerste lid geldt voor elk misdrijf uit deze titel: de veroordeelde kan worden ontzet uit de uitoefening van het beroep waarin hij het misdrijf beging. De koppeling aan dat beroep is een voorwaarde; er moet verband zijn tussen de functie en het feit. Zo'n ontzetting kan er ook op neerkomen dat iemand voortaan geen bestuursfunctie bij een vennootschap of andere rechtspersoon mag vervullen. Voor wie zijn brood verdient als ondernemer, bestuurder of adviseur, is dit doorgaans de zwaarste sanctie uit het hele vonnis.

Ontzetting van rechten bij de zwaarste feiten

Het tweede lid is beperkter en geldt alleen bij een veroordeling wegens artikel 341 Sr, artikel 343 Sr of artikel 344 Sr: de bedrieglijke bankbreuk door de failliet, door de bestuurder of door een derde. Bij die feiten kan de rechter ook de rechten ontnemen die artikel 28 Sr noemt onder 1°, 2° en 4°, kort gezegd het bekleden van ambten, het dienen bij de gewapende macht en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. Het gaat om posities waarin met andermans belangen wordt omgegaan.

Openbaarmaking van de uitspraak

Het derde lid maakt openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak mogelijk bij de misdrijven van artikel 340 Sr tot en met artikel 345 Sr. In een wereld waarin bedrijven en financiers elkaar moeten kunnen inschatten, heeft die openbaarheid een eigen functie: zij waarschuwt de markt. Tegelijk werkt zij lang door en wordt zij daarom niet lichtvaardig opgelegd.

Hoe dit in een strafzaak loopt

• De officier van justitie vordert — bijkomende straffen komen doorgaans aan de orde doordat de officier ze eist; de verdediging kan er verweer tegen voeren.
• De rechter kan, hij moet niet — het gaat steeds om een bevoegdheid, niet om een verplichting.

- Motivering en duur — omdat een ontzetting diep ingrijpt in iemands bestaansmogelijkheden, wordt van de rechter verwacht dat hij uitlegt waarom hij haar nodig vindt; de duur wordt in de uitspraak bepaald.

Naast andere verboden

Een strafrechtelijke beroepsontzetting staat los van het civielrechtelijke bestuursverbod, dat op verzoek van de curator of het openbaar ministerie door de civiele rechter kan worden opgelegd, en van tuchtrechtelijke maatregelen van een beroepsorganisatie. Die trajecten lopen naast de strafzaak en kennen eigen voorwaarden. Ook los daarvan staan de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en de aansprakelijkheid voor het tekort in het faillissement: die gaan over geld, niet over de positie van de veroordeelde.

In de praktijk

Voor verdachten in faillissementszaken is dit vaak het punt waar het echt om gaat, en het verdient daarom vroeg aandacht in het gesprek met een advocaat: welke functie is precies aan het feit verbonden, en welke maatregelen zijn al genomen om herhaling te voorkomen? Voor schuldeisers is het goed te weten dat deze straffen hun vordering niet betalen; daarvoor blijven de afwikkeling door de curator en een eventuele vordering als benadeelde partij de aangewezen weg.