Artikel 176c Sr: Ontzetting van rechten bij terroristische misdrijven

Dit artikel regelt welke bijkomende straffen de rechter kan opleggen na een veroordeling wegens bepaalde misdrijven uit deze titel. Het eerste lid ziet op de gemeengevaarlijke misdrijven die met een terroristisch oogmerk zijn begaan en op de samenspanning van artikel 176b Sr; daarbij kan ontzetting worden uitgesproken van het recht dat in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 3°, is vermeld. Het tweede lid gaat over het misdrijf van artikel 173a Sr en maakt ontzetting mogelijk van de rechten die in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°, staan, met daarnaast een verbod op het beroep waarin het misdrijf is gepleegd.

Wat ontzetting van rechten is

Ontzetting van rechten is een bijkomende straf. Zij wordt doorgaans naast een hoofdstraf opgelegd, maar het algemene deel van dit wetboek laat toe dat een bijkomende straf ook zonder hoofdstraf wordt opgelegd. De rechten waarvan iemand kan worden ontzet, staan limitatief opgesomd in artikel 28 Sr en betreffen onder meer het bekleden van ambten en het kiesrecht. De ontzetting geldt voor een bepaalde tijd en werkt niet vanzelf: de rechter moet haar uitspreken en motiveren.

Het eerste lid: de terroristische variant

De opsomming loopt grotendeels gelijk met die van artikel 176a Sr: brandstichting en de andere gemeengevaarlijke misdrijven, mits begaan met een terroristisch oogmerk. Helemaal gelijk is zij niet, want artikel 161 Sr over waterkeringen, leidingen en riolering staat wel in artikel 176a Sr maar ontbreekt hier. Daarnaast noemt het lid uitdrukkelijk artikel 176b Sr, de samenspanning. De gedachte is dat wie zich met een terroristisch oogmerk tegen de rechtsorde keert, tijdelijk buiten de kring kan worden geplaatst waarin die rechtsorde wordt gevormd.

Het tweede lid: verontreiniging

Voor het misdrijf van artikel 173a Sr, het opzettelijk en wederrechtelijk in het milieu brengen van een stof, geldt een andere en ruimere regeling. Daar kunnen meerdere in artikel 28 Sr genoemde rechten worden ontnomen en kan bovendien een beroepsverbod worden opgelegd voor het beroep waarin het misdrijf is gepleegd. Dat past bij het karakter van dit delict: het wordt vrijwel altijd begaan in de uitoefening van een bedrijf.

Het beroepsverbod

Van de twee mogelijkheden is het beroepsverbod in de praktijk de meest ingrijpende. Het is beperkt tot het beroep waarin het misdrijf is begaan en is bedoeld voor gevallen waarin dat beroep het misdrijf mogelijk heeft gemaakt of heeft vergemakkelijkt. Bij milieudelicten is dat verband vaak direct aanwijsbaar, omdat de gedraging onderdeel was van de bedrijfsvoering.

De verhouding tot artikel 176 Sr

Artikel 176 Sr kent al een algemene mogelijkheid tot beroepsontzetting bij elk misdrijf uit deze titel en tot openbaarmaking van de uitspraak bij schadelijke waren. Artikel 176c Sr voegt daaraan de ontzetting van de in artikel 28 Sr genoemde rechten toe voor de terroristische varianten en voor verontreiniging. De bepalingen sluiten elkaar niet uit; de rechter kiest wat in het geval passend is.

In de praktijk

Voor verdachten betekent dit artikel dat de gevolgen van een veroordeling verder reiken dan de straf zelf: het verlies van het kiesrecht of van de toegang tot ambten raakt de positie als burger, en een beroepsverbod raakt het inkomen. Beide punten verdienen een eigen verweer over noodzaak en duur, voorbereid met een advocaat. Voor werkgevers en toezichthouders is van belang dat in het vonnis kan worden nagegaan of een ontzetting is uitgesproken, omdat die doorwerkt in de arbeidsverhouding en in vergunningen.