Artikel 78 Sr: Wat onder misdrijf wordt verstaan

Dit artikel opent de titel waarin de wet een aantal van haar eigen woorden uitlegt. Het gaat hier om het woord misdrijf. Wordt in de wet over een misdrijf gesproken, in het algemeen of over een bepaald misdrijf, dan vallen daaronder ook de medeplichtigheid aan dat misdrijf, de poging ertoe en de voorbereiding ervan. Alleen als uit een bepaling het tegendeel volgt, geldt die ruime lezing niet.

Waarom deze regel nodig is

Het wetboek verbindt op talloze plaatsen gevolgen aan het begrip misdrijf: bij bijkomende straffen, bij maatregelen, bij verjaring, bij drempels die bepalen of een bevoegdheid mag worden gebruikt. Zonder deze bepaling zou telkens de vraag opkomen of een poging of een medeplichtige daar ook onder valt, en zou de wetgever bij elke bepaling opnieuw moeten opschrijven wat hij bedoelt. Dit artikel geeft dat antwoord in één keer, voor het hele wetboek.

Wat er precies onder valt

• Medeplichtigheid. Het opzettelijk behulpzaam zijn bij een misdrijf of daartoe gelegenheid of middelen verschaffen, zoals artikel 48 Sr dat regelt.
• Poging. Het begin van uitvoering dat niet is voltooid, in de zin van artikel 45 Sr.

- Voorbereiding. De strafbare voorbereidingshandeling bij zwaardere misdrijven, waarover artikel 46 Sr gaat.

De uitzondering

De ruime lezing geldt niet als uit enige bepaling het tegendeel volgt. Soms blijkt uit de tekst of uit de aard van een regeling dat de wetgever alleen het voltooide misdrijf op het oog had, of dat hij poging en medeplichtigheid nu juist buiten de deur wilde houden. Wie een bepaling uitlegt, kijkt dus eerst of daar iets over is gezegd; pas als dat niet zo is, geldt de hoofdregel van dit artikel.

Wat er niet in staat

Het artikel noemt medeplichtigheid, poging en voorbereiding, maar niet het medeplegen, het doen plegen of de uitlokking. Dat is geen vergissing. Wie samen met een ander een misdrijf pleegt, of het door een ander laat plegen, wordt zelf als dader aangemerkt; die vormen vallen dus al zonder uitbreiding onder het begrip misdrijf. De opsomming hier ziet juist op de gevallen die anders buiten het begrip zouden vallen.

In de praktijk

Dit is geen bepaling waar iemand rechtstreeks voor wordt vervolgd, maar zij werkt overal in door. Wie leest dat aan een misdrijf een bepaald gevolg is verbonden, moet er rekening mee houden dat ook een poging of een medeplichtigheid daaronder valt. Voor een verdachte betekent dat dat de stelling dat het bij een poging is gebleven wel de ernst van de zaak kan beïnvloeden, maar niet automatisch buiten de reikwijdte van een regeling brengt die over misdrijven spreekt. Bij twijfel is het altijd de bepaling zelf die uitsluitsel geeft.