Artikel 150 Sr: Het opgraven of wegnemen van een overledene

Deze bepaling beschermt de grafrust en de eerbied voor het lichaam van een overledene. Strafbaar is wie opzettelijk en wederrechtelijk een overledene opgraaft of wegneemt, en ook wie een lichaam dat al is opgegraven of weggenomen verplaatst of vervoert. Het artikel bedreigt dit feit met maximaal een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.

De vier gedragingen

• Opgraven. Een begraven overledene blootleggen en uit het graf halen.
• Wegnemen. Het meenemen van een lichaam, waar het zich ook bevindt. Dat hoeft dus geen graf te zijn: ook een overledene in een rouwkamer, een mortuarium of een instelling valt eronder.
• Verplaatsen. Het elders neerleggen van een lichaam dat al eerder is opgegraven of weggenomen. Een kleine verschuiving ter plekke is daarvoor te weinig; het lichaam moet echt naar een andere plaats zijn gebracht.

- Vervoeren. Het transporteren van zo'n lichaam. Dit onderdeel richt zich op degene die niet zelf heeft opgegraven of weggenomen, maar wel meewerkt aan wat daarna gebeurt.

Wederrechtelijk

Dit is het scharnier van het artikel. Wederrechtelijk betekent zonder recht of bevoegdheid. Opgraven en herbegraven zijn in Nederland niet verboden; ze zijn gereguleerd. Ruimen van graven door de beheerder, opgraving na een daartoe gegeven vergunning, en het overbrengen van een lichaam op vordering van de officier van justitie in het kader van een strafrechtelijk onderzoek gebeuren allemaal met een bevoegdheid. Wie binnen zo'n bevoegdheid blijft, valt buiten deze strafbepaling. Wie zonder toestemming of buiten de gestelde grenzen handelt, valt er wel onder, ook als het motief sympathiek is, zoals een nabestaande die vindt dat de overledene ergens anders had moeten liggen.

Opzet

Het opzet hoeft alleen betrekking te hebben op de handeling zelf: het opgraven, wegnemen, verplaatsen of vervoeren. Wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat hij zo'n handeling verricht, heeft al voldoende opzet. Of de verdachte wist dat hij geen bevoegdheid had, speelt voor de delictsomschrijving geen rol: de wet noemt opzettelijk en wederrechtelijk als twee afzonderlijke eisen, en of er een bevoegdheid was, wordt objectief vastgesteld. Wie te goeder trouw dacht dat er een geldige vergunning lag, voldoet dus toch aan de omschrijving. Hij kan alleen vrijuit gaan met een beroep op een verontschuldigbare vergissing, en dat lukt slechts als hij redelijkerwijs niet beter kon weten. Waarom iemand handelde, maakt voor de strafbaarheid niet uit.

De straf

Voor dit misdrijf staat een gevangenisstraf van hoogstens een jaar, of anders een geldboete van de derde categorie. Datzelfde maximum geldt voor grafschennis in artikel 149 Sr. De twee bepalingen liggen dan ook dicht bij elkaar: bij artikel 149 Sr gaat het om het graf en het gedenkteken, bij artikel 150 Sr om de overledene zelf.

Afbakening

Gaat het om beschadiging van het graf of de steen, dan geldt artikel 149 Sr. Wordt het lichaam weggemaakt om het feit of de oorzaak van het overlijden te verbergen, dan is het zwaardere artikel 151 Sr van toepassing; het verschil zit in het oogmerk. Dit artikel noemt uitsluitend de vier genoemde handelingen; wie het lichaam zelf aantast, wordt niet op grond van deze bepaling vervolgd. Wordt tijdens het opgraven ook waarde uit het graf meegenomen, dan kan daarnaast diefstal in beeld komen. Blokkeert iemand alleen de toegang tot de begraafplaats, dan geldt artikel 148 Sr.

In de praktijk

Voor nabestaanden begint een zaak meestal bij de beheerder van de begraafplaats, die ontdekt dat er aan een graf is gewerkt. Aangifte bij de politie is de aangewezen weg; het onderzoek richt zich dan op de vraag of er een vergunning was en wie opdracht heeft gegeven. Wie zelf een herbegrafenis of een overbrenging naar het buitenland wil regelen, moet dat langs de wettelijke weg doen en vooraf toestemming vragen. Doet u dat niet, dan is de handeling strafbaar, hoe goed de bedoeling ook is.