Artikel 304b Sr: Samenspanning tot terroristische zware mishandeling

Artikel 304b Sr haalt de strafbaarheid ver naar voren. Strafbaar is de samenspanning tot het misdrijf van artikel 303 Sr, zware mishandeling met voorbedachte raad, wanneer die met een terroristisch oogmerk zou worden gepleegd. Er hoeft dus nog niets te zijn ondernomen dat als een begin van uitvoering geldt; de afspraak zelf is al strafbaar.

Wat samenspanning inhoudt

De wet omschrijft samenspanning in het Eerste Boek, in artikel 80 Sr: zij bestaat zodra twee of meer personen zijn overeengekomen het misdrijf te plegen. Er moet dus een echte wilsovereenstemming zijn en die moet betrekking hebben op een voldoende bepaald misdrijf. Meningen uitwisselen, opscheppen of het delen van een gedachtegoed is nog geen afspraak.

Juist omdat er nog geen uitvoeringshandeling hoeft te zijn, ligt het zwaartepunt van elke zaak bij deze vraag. De rechter kijkt of het plan concreet genoeg was en of de betrokkenen zich daaraan hadden verbonden. Wat er daarna gebeurde of juist uitbleef, kan daarop licht werpen.

Het terroristisch oogmerk

Het oogmerk staat omschreven in artikel 83a Sr: een bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aanjagen, een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk tot iets dwingen of iets laten, of de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig ontwrichten of vernietigen. Het is een zelfstandig bestanddeel dat bewezen moet worden en dat de rechter afleidt uit uitlatingen, contacten, de keuze van een doelwit en de context.

De voorbereidende handelingen van het tweede lid

Op grond van het tweede lid geldt hier ook het tweede lid van artikel 96 Sr. Daarmee valt ook een reeks handelingen in de aanloop onder dezelfde strafbedreiging: proberen een ander tot het misdrijf te bewegen, proberen gelegenheid, middelen of inlichtingen te verkrijgen of aan anderen te verschaffen, en beschikken over voorwerpen waarvan de betrokkene weet dat ze voor het misdrijf bestemd zijn.

Doorslaggevend is ook daar het doel: de handeling moet zijn verricht om het misdrijf voor te bereiden of te bevorderen. Zonder dat doel valt de gedraging buiten deze bepaling.

De straf

Volgens de wettekst is het maximum tien jaar gevangenisstraf, of anders een geldboete van de vijfde categorie. Dat is lager dan wat op het beoogde misdrijf zelf staat, wat past bij een strafbaarstelling die zich richt op de fase voor de uitvoering.

Afbakening

Is de uitvoering begonnen, dan komen poging volgens artikel 45 Sr of het voltooide misdrijf in beeld. Pakken meerdere personen de uitvoering samen aan, dan is er sprake van deelneming op grond van artikel 47 Sr of artikel 48 Sr. Ontbreekt het terroristisch oogmerk, dan is samenspanning tot zware mishandeling niet strafbaar.

Wordt het misdrijf zelf met een terroristisch oogmerk gepleegd, dan verhoogt artikel 304a Sr de straf. Na een veroordeling wegens dit artikel kan het kiesrecht worden ontnomen op grond van artikel 304c Sr.

In de praktijk

Zaken op grond van deze bepaling steunen doorgaans op afgeluisterde gesprekken en op berichtenverkeer, en worden behandeld door de rechtbank die voor terrorismezaken is aangewezen. De verdediging richt zich meestal op de vraag of er werkelijk een afspraak bestond en of het plan concreet genoeg was.

Voor verdachten geldt dat het onderzoek ingrijpend is en vaak met bijzondere opsporingsbevoegdheden wordt uitgevoerd. Gespecialiseerde rechtsbijstand vanaf het eerste verhoor is aangewezen.