- Hij die, met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, door geweld of bedreiging met geweld iemand dwingt hetzij tot de afgifte van enig goed dat geheel of ten dele aan deze of aan een derde toebehoort, hetzij tot het aangaan van een schuld of het teniet doen van een inschuld, hetzij tot het ter beschikking stellen van gegevens, wordt, als schuldig aan afpersing, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Met dezelfde straf wordt gestraft hij die de dwang, bedoeld in het eerste lid, uitoefent door de bedreiging dat gegevens die door middel van een geautomatiseerd werk zijn opgeslagen, onbruikbaar of ontoegankelijk zullen worden gemaakt of zullen worden gewist.
- De bepalingen van het tweede en derde lid van artikel 312 zijn op dit misdrijf van toepassing.
Artikel 317 Sr: Afpersing
Afpersing
Wettekst
Toelichting
Artikel 317 Sr stelt afpersing strafbaar. Waar de dief zelf wegneemt, zorgt de afperser ervoor dat het slachtoffer zelf overgaat tot afgifte. Het middel daarvoor is geweld of de dreiging daarmee, en het doel is dat de dader of iemand anders er zonder recht beter van wordt.
De bestanddelen
- Het oogmerk van wederrechtelijke bevoordeling — de dader wil zichzelf of een ander een voordeel bezorgen waarop geen recht bestaat. Wie een reële vordering int, mist dat oogmerk doorgaans. Maar dat gaat niet altijd op: volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan het oogmerk ook bestaan als de dader meende recht op betaling te hebben, wanneer hij moet hebben beseft dat hij met zijn handelwijze de grenzen van het maatschappelijk betamelijke ver overschreed. Het gebruikte middel kan bovendien zelfstandig strafbaar zijn.
- Geweld of bedreiging met geweld — het dwangmiddel. Anders dan bij diefstal met geweld noemt de wet hier niet uitdrukkelijk personen als doelwit. Het geweld of de dreiging kan zich dus ook richten op iemand anders dan degene die moet betalen, zoals een familielid of een collega, en de rechtspraak laat ook dreigen met geweld tegen zaken volstaan. Het maakt evenmin uit of de afperser het geweld zelf zou toepassen of aankondigt dat anderen dat zullen doen.
- Dwingen — het slachtoffer moet de gevraagde handeling werkelijk hebben verricht, en wel onder invloed van het geweld of de dreiging. Speelde de dreiging bij zijn beslissing geen rol, dan is afpersing niet voltooid; wel kan dan een poging strafbaar zijn.
- Tot afgifte, tot een schuld of tot gegevens — de wet noemt drie resultaten: het afgeven van een goed dat van het slachtoffer of van een derde is, het aangaan van een schuld of het tenietdoen van een vordering, en het ter beschikking stellen van gegevens. Dat laatste onderdeel is later toegevoegd, omdat gegevens volgens de rechtspraak geen goed zijn en het afdwingen daarvan dus buiten de bepaling viel.
Digitale afpersing in het tweede lid
Het tweede lid stelt met dezelfde straf strafbaar dat de dwang wordt uitgeoefend door te dreigen dat opgeslagen gegevens onbruikbaar of ontoegankelijk worden gemaakt of gewist. Daarmee brengt de wet gijzelsoftware en vergelijkbare vormen van digitale afpersing onder deze bepaling, ook als er geen enkele dreiging tegen personen is.
De gedachte is dezelfde als bij het eerste lid: het slachtoffer wordt door een dreiging in een positie gebracht waarin hij meent te moeten betalen. Dat de druk niet lichamelijk is, doet daaraan niet af.
De straf
Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of een geldboete van de vijfde categorie, hetzelfde niveau als bij diefstal met geweld. Het derde lid verklaart bovendien het tweede en derde lid van artikel 312 Sr van toepassing, zodat dezelfde verzwarende omstandigheden gelden: onder meer samenwerking, een woning in de nachtelijke uren, zwaar lichamelijk letsel en, als het feit de dood tot gevolg heeft, het hoogste maximum van die reeks.
Afbakening
Wordt de dwang niet uitgeoefend met geweld maar met de dreiging iets openbaar te maken, dan gaat het om afdreiging volgens artikel 318 Sr, met een lagere strafbedreiging en een klachtvereiste. Neemt de dader het goed zelf weg in plaats van het te laten afgeven, dan is er diefstal met geweld volgens artikel 312 Sr. Volgens de Hoge Raad is die grens echter niet scherp: ook wie onder dwang lijdzaam moet toezien hoe iets wordt meegenomen, kan geacht worden het te hebben afgegeven, zodat één feit soms onder beide artikelen valt.
Ontbreekt het oogmerk van bevoordeling en gaat het er alleen om iemand tot een handeling te dwingen, dan komt dwang volgens artikel 284 Sr in beeld. Bevat de uiting een bedreiging met een ernstig misdrijf zonder dat er iets wordt geëist, dan is artikel 285 Sr aan de orde.
Vindt de afpersing plaats binnen de naaste familiekring, dan geldt via artikel 319 Sr de regeling van artikel 316 Sr: tussen echtgenoten is vervolging uitgesloten en bij naaste verwanten is een klacht van het slachtoffer nodig.
In de praktijk
Voor slachtoffers geldt: leg de eis en het contact vast en doe aangifte, ook als er nog niet is betaald. Bij digitale afpersing is het verstandig sporen en berichten te bewaren en deskundige hulp in te schakelen; betalen biedt geen zekerheid en houdt het verdienmodel in stand.
Voor verdachten draait de zaak vaak om de vraag of er werkelijk sprake was van dwang en van een voordeel waarop geen recht bestond. Gezien de strafbedreiging is bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor aangewezen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Moet een afgeperst gegeven economische waarde hebben?
De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat aan een door afpersing verkregen gegeven enige economische waarde moet kunnen worden toegekend; die eis volgt niet uit de tekst van de bepaling en niet uit de wetsgeschiedenis. Wel blijft de strafbaarstelling begrensd door de eis van het oogmerk van wederrechtelijke bevoordeling, en voor dat oogmerk kan de economische waarde van het voordeel juist wel van belang zijn. Omdat het hof dat oogmerk ontoereikend had gemotiveerd, vernietigde de Hoge Raad de uitspraak op dit punt en wees de zaak terug.
-
Kan een goed toebehoren aan wie geen eigenaar is?
De Hoge Raad laat het oordeel in stand dat de bezitter van een goed, ook als hij niet de eigenaar is, kan worden aangemerkt als degene aan wie het goed toebehoort in de zin van de afpersingsbepaling. Hij voegt daar zelf aan toe dat niet van belang is of het om een illegaal goed gaat waarvan het ongecontroleerde bezit in strijd met de wet is of al strafbaar is. De overwegingen van het hof dat het bezit van zo'n goed geen beschermd belang zou zijn, zijn daarom onjuist. Het beroep werd op dit punt verworpen.
-
Kan afpersing worden gepoogd van een goed dat er nog niet is?
De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat er geen poging tot afpersing kan zijn wanneer het goed op het moment van de uitvoeringshandeling nog niet tot het vermogen van het slachtoffer behoort en hij daarover nog geen beschikkingsmacht heeft. Die opvatting is in haar algemeenheid onjuist. Het beroep werd verworpen; alleen de straf werd verminderd omdat de redelijke termijn in cassatie was overschreden.
-
Wanneer is sprake van afgifte in plaats van wegnemen?
De Hoge Raad stelt voorop dat tussen afgifte, waarop de afpersingsbepaling ziet, en wegnemen geen scherpe grens bestaat. Het dulden dat iemand een goed meeneemt kan onder omstandigheden beide opleveren, zodat de rechter die over de feiten gaat enige ruimte heeft om te kiezen. Het hof had onvoldoende inzichtelijk gemaakt waarom het de gedragingen uitsluitend als gedwongen afgifte zag. De uitspraak werd op dat punt vernietigd en de zaak teruggewezen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.