- De rechter kan op vordering van het openbaar ministerie de maatregel opleggen tot plaatsing van een verdachte in een inrichting voor stelselmatige daders, indien: 1°. het door de verdachte begane feit een misdrijf betreft waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten; 2°. de verdachte in de vijf jaren voorafgaand aan het door hem begane feit ten minste driemaal wegens een misdrijf onherroepelijk tot een vrijheidsbenemende straf of maatregel, een vrijheidsbeperkende maatregel of een taakstraf is veroordeeld dan wel bij onherroepelijke strafbeschikking een taakstraf is opgelegd, het feit is begaan na tenuitvoerlegging van deze straffen of maatregelen en er voorts ernstig rekening mede moet worden gehouden dat de verdachte wederom een misdrijf zal begaan, en 3°. de veiligheid van personen of goederen het opleggen van de maatregel eist.
- De maatregel strekt tot beveiliging van de maatschappij en de beëindiging van de recidive van de verdachte.
- Indien de verdachte verslaafde is dan wel ten aanzien van hem andere specifieke problematiek bestaat waarmee het plegen van strafbare feiten samenhangt, strekt de maatregel er mede toe een bijdrage te leveren aan de oplossing van zijn verslavingsproblematiek dan wel van die andere problematiek.
- De rechter legt de maatregel slechts op, nadat hij een met redenen omkleed, gedagtekend en ondertekend advies over de wenselijkheid of noodzakelijkheid van de maatregel heeft doen overleggen. Indien dit advies eerder dan een jaar voor de aanvang van de terechtzitting is gedagtekend, kan de rechter hiervan slechts gebruik maken met instemming van het openbaar ministerie en de verdachte.
- Het vierde lid blijft buiten toepassing indien de verdachte weigert medewerking te verlenen aan het onderzoek dat ten behoeve van het advies moet worden verricht. Voor zover mogelijk wordt over de reden van de weigering rapport opgemaakt. De rechter doet zich zo veel mogelijk een ander advies of rapport dat hem over de wenselijkheid of noodzakelijkheid van de maatregel kan voorlichten en aan de totstandkoming waarvan de verdachte wel bereid is om medewerking te verlenen, overleggen.
- Bij het opleggen van de maatregel neemt de rechter de inhoud van de overige adviezen en rapporten die over de verdachte zijn uitgebracht, alsmede de veelvuldigheid van voorafgegane veroordelingen wegens misdrijf in aanmerking.
- Onder een veroordeling als bedoeld in het eerste lid, onder 2°, wordt mede verstaan een onherroepelijke veroordeling door een strafrechter in een andere lidstaat van de Europese Unie wegens soortgelijke feiten.
←
Terug 38j · Verlenging bij voorwaardelijke beëindiging van de verpleging
Verder 38n · Duur en tussentijdse toetsing van de ISD-maatregel
→
Artikel 38m Sr: Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders
Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders
Wettekst
Toelichting
Sommige mensen plegen keer op keer misdrijven waarvoor telkens een korte straf volgt, zonder dat er iets verandert. Voor die groep bestaat de maatregel tot plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders, in de praktijk de ISD-maatregel genoemd. De rechter kan haar opleggen op vordering van het openbaar ministerie. Het doel is tweeledig: de samenleving beschermen en de herhaling doorbreken.
De voorwaarden voor oplegging
- Een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is. Overtredingen en lichtere misdrijven vallen dus buiten deze maatregel.
- Een uitgebreid verleden. De verdachte moet in de vijf jaar voor het feit minstens drie keer onherroepelijk zijn veroordeeld wegens een misdrijf tot een vrijheidsbenemende straf of maatregel, een vrijheidsbeperkende maatregel of een taakstraf, of zo'n taakstraf bij onherroepelijke strafbeschikking hebben gekregen. Bovendien moet het nieuwe feit zijn begaan nadat die eerdere straffen waren uitgevoerd, en moet er serieus rekening mee worden gehouden dat hij opnieuw een misdrijf zal plegen.
- Veiligheid. De veiligheid van personen of goederen moet de maatregel eisen.
Het zevende lid telt ook onherroepelijke veroordelingen wegens soortgelijke feiten door een strafrechter in een andere lidstaat van de Europese Unie mee.
Zijn alle voorwaarden vervuld, dan is de rechter nog niet verplicht de maatregel op te leggen. Volgens de Hoge Raad kan hij ervan afzien wanneer hij oplegging niet zinvol acht, en in de rechtspraak wordt ook gewogen of zo'n ingrijpende maatregel in verhouding staat tot de ernst van het laatste feit.
Waarvoor de maatregel dient
Het tweede lid noemt het doel: beveiliging van de maatschappij en het beëindigen van de herhaling. Dat maakt de ISD tot een maatregel en niet tot een straf: zij is niet afgestemd op de ernst van dit ene feit, maar op het patroon en op het risico. Daarom kan de duur ervan de straf voor het laatste feit ver overtreffen.
Het derde lid voegt daar een zorgdoel aan toe. Is de verdachte verslaafd, of speelt andere problematiek een rol die met het plegen van strafbare feiten samenhangt, dan strekt de maatregel er mede toe daaraan een bijdrage te leveren. Binnen de inrichting wordt dan gewerkt aan behandeling, dagbesteding, schulden en huisvesting, zodat er na afloop een alternatief is.
Voorlichting vooraf
De rechter mag de maatregel pas opleggen nadat hij een gemotiveerd, gedateerd en ondertekend advies heeft laten overleggen over de wenselijkheid of noodzaak ervan. Is dat advies ouder dan een jaar voor de zitting, dan mag hij het alleen gebruiken met instemming van het openbaar ministerie en de verdachte. Aan de conclusie van het advies is de rechter niet gebonden. Weigert de verdachte mee te werken aan het onderzoek, dan vervalt de eis van het advies; er wordt dan zo mogelijk over de reden van de weigering gerapporteerd en de rechter laat zich op andere wijze voorlichten. Verder betrekt hij de overige rapportage over de verdachte en het aantal eerdere veroordelingen bij zijn beslissing.
Een voorbeeld
Iemand die al jaren van diefstal leeft en telkens korte straffen kreeg, wordt opnieuw aangehouden. Uit de rapportage blijkt dat achter de reeks feiten een verslaving schuilgaat en dat eerdere begeleiding niet van de grond kwam. De rechter kan dan de ISD-maatregel opleggen, waarbij binnen de inrichting aan die verslaving en aan de terugkeer naar een normaal bestaan wordt gewerkt.
In de praktijk
Voor een verdachte is dit een ingrijpende beslissing: de maatregel duurt volgens artikel 38n Sr aanzienlijk langer dan de straf die voor het laatste feit gebruikelijk is. Meewerken aan het onderzoek is daarom een belangrijke afweging, die u met een advocaat bespreekt. Er bestaat ook een voorwaardelijke variant; artikel 38p Sr maakt het mogelijk de maatregel niet uit te voeren zolang de veroordeelde zich aan voorwaarden houdt. Een concreet en haalbaar behandelplan is het sterkste argument voor die lichtere weg.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is aan de recidivevoorwaarde voor de ISD-maatregel voldaan?
De Hoge Raad oordeelt dat plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders vereist dat de verdachte in de vijf jaar voor het feit ten minste drie keer onherroepelijk voor een misdrijf is veroordeeld en dat het feit is begaan nadat in ieder geval die drie veroordelingen geheel zijn uitgevoerd. Dat voor andere feiten nog straf openstaat, staat aan oplegging dan niet in de weg. De rechter moet verder in zijn motivering laten blijken dat hij zich van alle voorwaarden heeft vergewist. Omdat uit de overweging van het hof niet bleek dat drie veroordelingen geheel waren uitgevoerd, is de oplegging van de maatregel vernietigd.
-
Telt een deels voorwaardelijke straf als geheel uitgevoerd?
De eis dat drie eerdere veroordelingen geheel zijn uitgevoerd, strekt zich volgens de Hoge Raad ook uit tot het voorwaardelijke deel van een gedeeltelijk voorwaardelijk opgelegde straf. Dat voor dat voorwaardelijke deel vóór het nieuwe feit een last tot tenuitvoerlegging is gegeven, betekent nog niet dat de veroordeling geheel is uitgevoerd. Het hof had daarom ten onrechte aangenomen dat aan de wettelijke voorwaarde was voldaan; de uitspraak is vernietigd.
-
Kan de ISD-maatregel samen met een gevangenisstraf worden opgelegd?
De Hoge Raad stelt vast dat noch de wettelijke regeling van de plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders noch enig ander voorschrift van dezelfde afdeling bepaalt dat die maatregel samen met straffen kan worden opgelegd, terwijl de wet dat bij andere maatregelen juist uitdrukkelijk doet. Daaruit volgt dat de combinatie van deze maatregel met straffen niet mogelijk is. Het hof had naast de maatregel een gevangenisstraf opgelegd en daarmee een verkeerde rechtsopvatting gevolgd; de sanctieoplegging is vernietigd.
-
Mag naast de ISD-maatregel wel een bijkomende straf worden opgelegd?
De Hoge Raad beslist dat de maatregel tot plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders wel samen met een bijkomende straf kan worden opgelegd, hier een ontzegging van de rijbevoegdheid. Hij leidt uit artikel 9 lid 5 af dat voor bijkomende straffen als algemeen uitgangspunt geldt dat zij met andere straffen mogen worden gecombineerd, en ziet niet in waarom dat niet ook zou gelden bij een maatregel. Bij de combinatie van die maatregel met een hoofdstraf is dat anders: juist die werd in de wetsgeschiedenis bezwaarlijk geacht.
-
Telt een eerdere ISD-maatregel mee bij de recidivevoorwaarde?
Stelt de rechter bij een voorwaardelijke ISD-maatregel de voorwaarde dat de veroordeelde zich ambulant of intramuraal laat behandelen, dan moet volgens de Hoge Raad uit de motivering blijken dat die zich bereid heeft verklaard de behandeling te ondergaan. Het hof had die bereidheid afgeleid uit een reclasseringsadvies en uit de constatering dat de verdachte hulpverlening leek te accepteren, terwijl zijn raadsman ter zitting het tegendeel naar voren had gebracht. Die motivering was niet toereikend; de sanctieoplegging is vernietigd.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.