← Terug 37b · Tbs met verpleging van overheidswege Verder 38a · Wat de voorwaarden bij tbs kunnen inhouden →

Artikel 38 Sr: Terbeschikkingstelling met voorwaarden

Terbeschikkingstelling met voorwaarden

Wettekst

[Wijziging(en) zonder datum inwerkingtreding aanwezig. Zie het wijzigingenoverzicht.]

  1. Indien de rechter niet een bevel als bedoeld in artikel 37b geeft, stelt hij ter bescherming van de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen voorwaarden betreffende het gedrag van de ter beschikking gestelde. Als algemene voorwaarde geldt dat de ter beschikking gestelde ten behoeve van het vaststellen van zijn identiteit medewerking verleent aan het nemen van een of meer vingerafdrukken of een identiteitsbewijs als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht ter inzage aanbiedt.
  2. De rechter geeft tevens een in de uitspraak aangewezen instelling, die aan bepaalde bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen eisen voldoet, opdracht de ter beschikking gestelde bij de naleving van de voorwaarden hulp en steun te verlenen.
  3. Indien bij de uitspraak tevens een vrijheidsstraf wordt opgelegd, kan deze in het in het eerste lid van dit artikel bedoelde geval ten hoogste op vijf jaar worden bepaald.
  4. Indien bij de uitspraak tevens een vrijheidsstraf wordt opgelegd voor een langere periode dan drie jaar legt de rechter in de uitspraak de aard van de zorgverlening vast, die als voorwaarde is vastgesteld.
  5. Een voorwaarde kan de rechter slechts stellen, indien de ter beschikking gestelde zich bereid heeft verklaard tot naleving van de voorwaarde.
  6. De rechter kan op vordering van de officier van justitie of ambtshalve bevelen dat de terbeschikkingstelling met voorwaarden dadelijk uitvoerbaar is.
  7. Een bevel als bedoeld in het zesde lid gaat in op het ogenblik waarop de verdachte ter tenuitvoerlegging van dit bevel wordt aangehouden, dan wel op het tijdstip waarop de tenuitvoerlegging van een ander bevel tot vrijheidsbeneming, in dezelfde zaak gegeven, eindigt.
  8. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld omtrent de procedure van terbeschikkingstelling met voorwaarden.

Toelichting

Kiest de rechter niet voor verpleging in een kliniek, dan legt hij tbs op met voorwaarden. De betrokkene blijft dan in de samenleving, maar moet zich houden aan afspraken over zijn gedrag die de veiligheid van anderen moeten waarborgen. Dit artikel regelt die variant: welke voorwaarden erbij horen, wie begeleiding geeft, en welke grenzen gelden wanneer er daarnaast een gevangenisstraf wordt opgelegd.

De voorwaarden en de begeleiding

Het eerste lid verplicht de rechter voorwaarden te stellen die het gedrag van de betrokkene betreffen, met het oog op de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen of goederen. Eén voorwaarde geldt altijd: meewerken aan het vaststellen van de identiteit, met vingerafdrukken of het tonen van een identiteitsbewijs. Wat de bijzondere voorwaarden kunnen inhouden, staat in artikel 38a Sr.

Daarnaast wijst de rechter een instelling aan die de betrokkene bij het naleven van de voorwaarden hulp en steun geeft. Die instelling moet aan bij algemene maatregel van bestuur gestelde eisen voldoen. Hulp en steun zijn hier niet vrijblijvend bedoeld: de begeleider ziet toe op de naleving en signaleert het als het misgaat.

Alleen met instemming

Het vijfde lid stelt een opvallende eis: een voorwaarde kan alleen worden gesteld als de betrokkene zich bereid heeft verklaard haar na te leven. Zonder die bereidverklaring is deze vorm van tbs niet mogelijk. Dat is logisch, want behandeling buiten een kliniek staat of valt met medewerking. Wie weigert, laat de rechter geen andere keuze dan de zwaardere vorm met verpleging van artikel 37b Sr te overwegen, als de veiligheid dat eist.

Grenzen bij een gelijktijdige vrijheidsstraf

  • Hoogstens vijf jaar. Legt de rechter naast tbs met voorwaarden ook een vrijheidsstraf op, dan mag die straf niet hoger zijn dan vijf jaar. Bij zwaardere straffen past deze variant niet.
  • Zorg vastleggen. Bedraagt de vrijheidsstraf meer dan drie jaar, dan moet de rechter in de uitspraak vastleggen welke zorg als voorwaarde is gesteld. Zo staat vast waar de behandeling na de detentie op is gericht.

- Meteen laten ingaan. Het zesde lid maakt het mogelijk te bevelen dat de tbs met voorwaarden dadelijk uitvoerbaar is, ambtshalve of op vordering van de officier van justitie. Zo'n bevel gaat volgens het zevende lid in bij de aanhouding ter uitvoering ervan, of zodra een andere vrijheidsbeneming in dezelfde zaak eindigt.

Een voorbeeld

Een verdachte met een psychische stoornis pleegt een ernstig feit, maar deskundigen achten behandeling in een ambulante setting verantwoord. De rechter legt tbs met voorwaarden op: opname in een aangewezen instelling voor een behandeltraject, meewerken aan controle op middelengebruik en begeleiding door de aangewezen instelling. De verdachte verklaart zich daartoe bereid, waarna de maatregel kan worden opgelegd.

In de praktijk

Voor de verdediging is deze variant vaak het alternatief voor jarenlange dwangverpleging; een concreet en door een instelling gedragen behandelplan maakt die keuze voor de rechter mogelijk. Voor de betrokkene is de bereidverklaring geen formaliteit: het niet nakomen van voorwaarden kan ertoe leiden dat alsnog verpleging van overheidswege wordt bevolen. Bespreek daarom vooraf goed wat de voorwaarden in het dagelijks leven betekenen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

  1. Wat kan grond zijn om de schorsing op te heffen?

    Hoge Raad · 2024-11-26 · ECLI:NL:HR:2024:1729

    Legt het hof een terbeschikkingstelling met voorwaarden op zonder te bevelen dat die dadelijk uitvoerbaar is, terwijl de rechtbank dat wel had gedaan, dan moet het hof het bevel van de rechtbank op grond van dit artikel opheffen. Dat geldt ook als het hof het vonnis vernietigt: de dadelijke uitvoerbaarheid loopt dan door tot de uitspraak onherroepelijk is, zodat het hof dit artikel moet toepassen wanneer het die uitvoerbaarheid wil beëindigen. De beslissingen van het hof zijn in het belang van de wet vernietigd.

  2. Hoe moet dadelijke uitvoerbaarheid van tbs met voorwaarden worden gemotiveerd?

    Hoge Raad · 2025-11-18 · ECLI:NL:HR:2025:1705

    Een rechterlijke uitspraak mag in de regel pas worden uitgevoerd als zij onherroepelijk is; het bevel dat terbeschikkingstelling met voorwaarden dadelijk uitvoerbaar is, is daarop een uitzondering met verstrekkende gevolgen voor de verdachte. De Hoge Raad stelt voorop dat de rechter bij de vraag of dat bevel nodig is alle omstandigheden van het geval moet meewegen, zodat de maatregel zoveel mogelijk op de betrokken persoon is toegesneden. Gelet op wat het hof had vastgesteld over het geweld, het hoge risico op herhaling en de adviezen, faalde de klacht dat het bevel niet was gemotiveerd.

  3. Wanneer begint de termijn van de terbeschikkingstelling?

    Hoge Raad · 2020-03-03 · ECLI:NL:HR:2020:377

    De wet laat de termijn van de terbeschikkingstelling ingaan op de dag waarop de uitspraak onherroepelijk wordt, wat aansluit bij de hoofdregel dat een uitspraak pas dan wordt uitgevoerd. De Hoge Raad merkt op dat van die hoofdregel wordt afgeweken als de rechter beveelt dat de terbeschikkingstelling met voorwaarden dadelijk uitvoerbaar is, en dat een redelijke wetsuitleg dan meebrengt dat de termijn begint zodra dat bevel ingaat. Het beroep is verworpen.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

← Terug 37b · Tbs met verpleging van overheidswege Verder 38a · Wat de voorwaarden bij tbs kunnen inhouden →