Artikel 188 Sr: Valse aangifte doen

Artikel 188 Sr stelt strafbaar dat iemand bij de politie of justitie aangifte of klacht doet van een strafbaar feit waarvan hij weet dat het niet heeft plaatsgevonden. Zo'n melding kan het opsporingsapparaat op het verkeerde been zetten: er wordt mogelijk onderzoek gedaan naar iets wat niet is gebeurd, met verspilling van capaciteit en soms met ernstige gevolgen voor onschuldigen. Voor strafbaarheid maakt het niet uit of de politie zich daadwerkelijk heeft laten misleiden of al aan het werk is gegaan.

De bestanddelen

• Aangifte of klacht doen — het moet gaan om een melding bij de bevoegde autoriteiten die ertoe strekt dat er strafrechtelijk wordt opgetreden. De vorm doet er minder toe: mondeling op het bureau, schriftelijk of digitaal. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad hoeft de melding niet alle bestanddelen van een delict te noemen, maar moet degene aan wie zij wordt gedaan eruit begrijpen dat op zekere tijd en plaats een bepaald strafbaar feit is gepleegd.
• Dat een strafbaar feit gepleegd is — de aangifte moet inhouden dat er een strafbaar feit heeft plaatsgevonden.
• Wetende dat het niet gepleegd is — dit is de kern. De aangever moet hebben geweten dat het feit niet is gebeurd; in de rechtspraak wordt aangenomen dat daaronder ook valt wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat er niets is voorgevallen. Een vergissing, een verkeerde herinnering of een aangifte op grond van een onjuist gebleken vermoeden is niet genoeg.

Die strenge eis is bewust gesteld. Aangifte doen moet laagdrempelig blijven, ook als achteraf blijkt dat er niets strafbaars is voorgevallen of dat de zaak anders lag dan de aangever dacht. Iemand die te goeder trouw een verdenking meldt die later niet klopt, pleegt geen misdrijf. Ook een aangifte die uiteindelijk tot een sepot of een vrijspraak leidt, is daarmee nog geen valse aangifte: dat een feit niet bewezen kan worden, betekent niet dat de aangever wist dat het niet is gebeurd. Zelfs als vaststaat dat er niets van de aangifte klopte, moet nog altijd worden aangetoond dat de aangever dat zelf wist.

Een aangifte hoeft niet van begin tot eind verzonnen te zijn om onder dit artikel te vallen. Het gaat erom of de aangever bewust een strafbaar feit meldt dat zich zo niet heeft voorgedaan. Iemand die zijn telefoon in de trein heeft laten liggen en aangifte doet van een beroving op straat, meldt een feit dat niet is gebeurd. Ook wie bij een werkelijk gepleegd feit bewust een verkeerde dader of plaats opgeeft, kan onder de bepaling vallen. Anders ligt het bij iemand die een feit meldt dat echt is gepleegd en daarbij alleen zijn eigen rol verzwijgt: dat is volgens de rechtspraak geen valse aangifte in de zin van dit artikel.

De straf

Op valse aangifte staat gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de derde categorie. Naast de straf kan er een civiele nasleep zijn: wie schade lijdt door een verzonnen aangifte, bijvoorbeeld door een onterechte aanhouding of door reputatieschade, kan die schade vorderen, ook als benadeelde partij in de strafzaak (artikel 51f Sv).

Afbakening

Wordt schriftelijk een valse aangifte of klacht tegen een bepaalde persoon ingediend waardoor diens eer of goede naam wordt aangetast, dan komt daarnaast artikel 268 Sr in beeld: lasterlijke aanklacht. Beide bepalingen kunnen dan naast elkaar van toepassing zijn. Gaat het om beschuldigingen buiten een aangifte om, dan komen smaad en laster uit artikel 261 Sr en artikel 262 Sr in beeld. Een valse verklaring onder ede valt onder artikel 207 Sr. Het nodeloos alarmeren van de hulpdiensten is apart strafbaar gesteld in artikel 142 Sr.

Een voorbeeld: iemand meldt dat zijn auto is gestolen terwijl hij die zelf heeft laten verdwijnen, om een uitkering van de verzekeraar te krijgen. Naast artikel 188 Sr kan dan ook oplichting in de zin van artikel 326 Sr aan de orde zijn.

In de praktijk

De politie neemt een aangifte in beginsel op; de beoordeling of zij vals is, volgt pas uit onderzoek. Blijkt in de loop van een zaak dat de aangever zelf een verhaal heeft verzonnen, dan kan hij van aangever verdachte worden. Vanaf dan moet hem voor een verhoor worden meegedeeld dat hij niet tot antwoorden verplicht is (artikel 29 Sv). Wie merkt dat hij een aangifte heeft gedaan die niet klopt, doet er goed aan dat uit zichzelf recht te zetten; dat weegt mee. Wordt u ten onrechte beschuldigd op basis van een aangifte, bespreek dan met een advocaat welke stappen zinvol zijn, zowel in de strafzaak als daarbuiten.