- Hij die opzettelijk iemand wederrechtelijk van de vrijheid berooft of beroofd houdt met het oogmerk een ander te dwingen iets te doen of niet te doen wordt als schuldig aan gijzeling gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien het feit de dood ten gevolge heeft wordt hij gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Het vierde lid van artikel 282 is toepasselijk.
←
Terug 282 · Wederrechtelijke vrijheidsberoving
Verder 282b · Vrijheidsberoving met een terroristisch oogmerk
→
Artikel 282a Sr: Gijzeling
Gijzeling
Wettekst
Toelichting
Artikel 282a Sr stelt gijzeling strafbaar. Het gaat om vrijheidsberoving met een bijzonder doel: het slachtoffer wordt vastgehouden om iemand anders onder druk te zetten. Die ander is meestal een derde: een familielid, een werkgever, een bedrijf of de overheid. Kenmerkend is dus doorgaans de driehoek: de dader, het slachtoffer dat wordt vastgehouden en de derde die tot iets moet worden bewogen. Volgens de Hoge Raad kan 'een ander' overigens ook iemand zijn die zelf mede wordt vastgehouden.
De bestanddelen
- Wederrechtelijke vrijheidsberoving — dezelfde kern als in artikel 282 Sr: het slachtoffer kan zich niet vrij verplaatsen en daarvoor bestaat geen recht of bevoegdheid.
- Berooft of beroofd houdt — ook wie een bestaande vrijheidsberoving voortzet met dit doel, pleegt gijzeling.
- Het oogmerk een ander te dwingen — de dader wil dat een ander iets doet of nalaat. Dat oogmerk maakt het verschil met gewone vrijheidsberoving. Voorwaardelijk opzet is hier niet genoeg: de dader moet het dwingen werkelijk hebben beoogd.
- Opzettelijk — de vrijheidsbeneming moet gewild zijn, ook wat betreft het ontbreken van een recht daartoe.
Het oogmerk hoeft geen resultaat te hebben
Voor de strafbaarheid is niet nodig dat de ander daadwerkelijk toegeeft. Ook niet dat de eis hem bereikt of dat er ooit een eis is geformuleerd; wat de dader precies wilde afdwingen, hoeft niet eens vast te staan. Voldoende is dat de dader het vasthouden als drukmiddel bedoelde. Dat oogmerk wordt afgeleid uit wat er is gezegd of geschreven, uit de gerichtheid van de handelingen en uit de omstandigheden.
Ook de aard van de gevraagde tegenprestatie is niet begrensd. Het kan gaan om geld, maar evengoed om het intrekken van een aangifte, het staken van een procedure of het verrichten van een handeling. Zodra iemand als drukmiddel wordt gebruikt, is de bepaling in beeld.
De straf
Het eerste lid bedreigt het feit met ten hoogste vijftien jaren gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Heeft het feit de dood tot gevolg, dan bepaalt het tweede lid dat levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke van ten hoogste dertig jaren kan worden opgelegd, dan wel een geldboete van de vijfde categorie. Voor dat gevolg is geen opzet vereist, maar het moet de dader wel redelijkerwijs kunnen worden toegerekend. Een overlijden dat alleen in de tijd op de gijzeling volgt, levert dat verband nog niet op.
Het derde lid verklaart het vierde lid van artikel 282 Sr van toepassing: wie opzettelijk een plaats beschikbaar stelt voor de gijzeling, krijgt dezelfde strafbedreiging als de dader zelf.
Afbakening
Ontbreekt het oogmerk om een ander te dwingen, dan blijft gewone vrijheidsberoving over volgens artikel 282 Sr, met een aanzienlijk lager maximum. Is er een terroristisch oogmerk, dan geldt artikel 282b Sr. Wordt iemand niet vastgehouden maar wel door geweld of bedreiging tot iets gedwongen, dan is artikel 284 Sr aan de orde; gaat het om afgifte van geld of goed onder bedreiging, dan komt afpersing in beeld.
In de praktijk
Gijzelingen worden behandeld als zwaar geweldsmisdrijf, waarbij politie en openbaar ministerie zich in de eerste plaats richten op de veiligheid van het slachtoffer. Voor slachtoffers en hun naasten is er recht op bijstand, opvang en begeleiding, en zij kunnen zich in de strafzaak voegen als benadeelde partij.
Voor verdachten is de kern van de zaak vrijwel altijd het oogmerk: was het vasthouden bedoeld als drukmiddel of niet. Bijstand van een advocaat is vanaf het eerste verhoor beschikbaar en gezien de hoogte van de strafbedreiging aangewezen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wie moet bij gijzeling worden gedwongen?
De Hoge Raad beslist dat wie iemand van zijn vrijheid berooft alleen wegens gijzeling strafbaar is als hij handelt met het oogmerk een ander dan de gegijzelde te dwingen iets te doen of niet te doen. Omdat de vrijheidsberoving in deze zaak ertoe strekte de vastgehouden persoon zelf tot afgifte te dwingen en niet een derde, heeft het hof het feit ten onrechte als gijzeling aangemerkt. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak op het punt van de kwalificatie en de straf en merkt het feit zelf aan als wederrechtelijke vrijheidsberoving.
-
Moet die ander werkelijk gedwongen zijn?
De Hoge Raad preciseert dat de dader bij gijzeling moet handelen met het oogmerk om die ander juist onder de druk van de vrijheidsberoving tot iets te dwingen. Niet nodig is dat die ander werkelijk is gedwongen of dat daartoe al een poging is gedaan; de klacht die dat wel eiste, gaat van een onjuiste opvatting uit. Wel is de bewijsmotivering van het hof over dat oogmerk tekort: vastgesteld was alleen dat de verdachte de vastgehouden persoon opdroeg haar zoon te laten bellen met een omroep. De uitspraak wordt vernietigd en de zaak gaat terug naar het hof.
-
Mag bij gijzeling alleen die bepaling en niet de vrijheidsberoving worden toegepast?
De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat de gijzelingsbepaling zich tot de wederrechtelijke vrijheidsberoving verhoudt als een bijzondere tot een algemene strafbepaling, in de zin dat in een geval als dit alleen de gijzelingsbepaling mag worden toegepast. Die opvatting is onjuist. Daardoor kan, als het extra oogmerk om een ander te dwingen niet wordt bewezen, het grondfeit van de wederrechtelijke vrijheidsberoving overblijven. Het cassatieberoep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.