- Elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt, hetzij in het openbaar mondeling of bij geschrift of afbeelding, hetzij iemand, in zijn tegenwoordigheid mondeling of door feitelijkheden, hetzij door een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding, aangedaan, wordt, als eenvoudige belediging, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie.
- Niet als eenvoudige belediging strafbaar zijn gedragingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen, en die er niet op zijn gericht ook in ander opzicht of zwaarder te grieven dan uit die strekking voortvloeit.
←
Terug 265 · Een eerder rechterlijk oordeel over het verweten feit
Verder 267 · Belediging van de Koning, ambtenaren en openbare lichamen
→
Artikel 266 Sr: Eenvoudige belediging
Eenvoudige belediging
Wettekst
Toelichting
Artikel 266 Sr is de restbepaling van de titel over belediging. Elke opzettelijke belediging die geen smaad of smaadschrift is, valt hieronder. Het gaat om uitingen die iemands eergevoel of goede naam aantasten zonder dat een concreet feit wordt verweten: scheldwoorden, grievende kwalificaties of een beledigend gebaar. Niet elke onaardige opmerking is strafbaar; de uiting moet naar objectieve maatstaven beledigend zijn en zich op een persoon richten.
Vier verschijningsvormen
- In het openbaar, mondeling — bijvoorbeeld op straat of tijdens een bijeenkomst, zodat anderen het kunnen horen.
- In het openbaar, bij geschrift of afbeelding — een spandoek, een poster of een openbaar bericht. Uitingen op sociale media vallen hier meestal onder.
- Tegen iemand in zijn tegenwoordigheid — mondeling of door feitelijkheden, dus ook door een gedraging zonder woorden. Openbaarheid is dan niet nodig; het volstaat dat de beledigde erbij is.
- Door een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding — een brief, een kaart of een bericht dat rechtstreeks aan de beledigde wordt gestuurd.
Opzet en context
De dader moet de uiting bewust hebben gedaan, en zijn opzet moet ook zien op het beledigende karakter ervan; voorwaardelijk opzet volstaat. Dat opzet leidt de rechter meestal af uit de uiting zelf en uit de omstandigheden waarin zij is gedaan: wie woorden kiest die naar algemene maatstaven grievend zijn, komt er niet met de enkele stelling dat hij het niet zo bedoelde.
Of een uiting beledigend is, hangt sterk af van de context. Dezelfde woorden kunnen in een verhitte ruzie anders liggen dan in een gerichte campagne tegen één persoon. De rechter kijkt naar de omstandigheden, naar de verhouding tussen de betrokkenen en naar het verband waarin de uiting werd gedaan.
De uitzondering voor het publieke debat
Het tweede lid haalt uitingen buiten de strafbaarheid die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen, zolang zij er niet op gericht zijn om verder of zwaarder te kwetsen dan uit die strekking voortvloeit. Kritiek op bestuurders, ambtenaren of het beleid mag dus scherp zijn. De grens ligt bij de nodeloze belediging: wie zijn kritiek gebruikt als aanleiding om iemand persoonlijk af te branden, valt buiten de uitzondering.
De straf
Het maximum is drie maanden gevangenisstraf, met een geldboete van de tweede categorie als alternatief. Daarmee is dit het lichtste misdrijf van de titel. In de praktijk volgt vaak een geldboete of een strafbeschikking. Is de belediging gericht tegen bijvoorbeeld een ambtenaar in functie, dan kan artikel 267 Sr het maximum verhogen.
Afbakening
Wordt een concreet feit verweten met de bedoeling daar ruchtbaarheid aan te geven, dan is er smaad of smaadschrift volgens artikel 261 Sr, en bij wetenschap van de onwaarheid laster volgens artikel 262 Sr. Wordt een valse aangifte bij de overheid gedaan, dan geldt artikel 268 Sr. Loopt de uiting uit op een dreigement, dan komt artikel 285 Sr in beeld.
In de praktijk
Belediging wordt in beginsel alleen vervolgd als het slachtoffer een klacht indient, zo bepaalt artikel 269 Sr. Is de belediging gericht tegen een ambtenaar in functie of een openbaar lichaam als bedoeld in artikel 267 Sr, dan is geen klacht nodig en kan de officier van justitie uit eigen beweging vervolgen. In de andere gevallen moet de klacht volgens artikel 66 Sr binnen drie maanden na kennisname van het feit worden ingediend en kan zij volgens artikel 67 Sr nog binnen acht dagen worden ingetrokken. Leg de uiting daarom vast met datum en vindplaats en wacht niet te lang. Daarnaast bestaat de civiele weg, waarlangs verwijdering, rectificatie of schadevergoeding kan worden gevorderd.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is een uitlating beledigend?
Bij een belediging die iemand in zijn tegenwoordigheid mondeling wordt aangedaan, moet de uitlating als beledigend worden gezien wanneer zij de strekking heeft die ander aan te randen in zijn eer en goede naam. Bij woorden die op zichzelf niet beledigend zijn, hangt dat af van de context waarin ze zijn gebruikt. De Hoge Raad voegt daaraan toe dat de opvatting dat een politieambtenaar meer moet kunnen verdragen dan anderen, geen steun vindt in het recht. Het beroep wordt verworpen.
-
Wanneer is een belediging in het openbaar gedaan?
De Hoge Raad legt uit dat een belediging in het openbaar is gedaan als zij is geuit onder zulke omstandigheden of op zulke wijze dat anderen dan degene tegenover wie zij is gedaan haar in beginsel zouden kunnen horen. In deze zaak hield het bewijs niets in waaruit kon volgen dat de telefonisch geuite scheldwoorden onder die omstandigheden waren gedaan, nu de medewerkster de telefoon pas daarna op de luidspreker had gezet. De bewezenverklaring was daarom niet naar de eis der wet met redenen omkleed. De Hoge Raad vernietigt het arrest op dat punt en wijst de zaak terug.
-
Moet de beledigde lichamelijk aanwezig zijn?
De Hoge Raad beslist dat een belediging ook in iemands tegenwoordigheid kan zijn gedaan als de beledigde niet in de fysieke nabijheid van de dader was of de woorden pas later verneemt. Dat volgt uit doel en strekking van de bepaling. Het slachtoffer had de scheldwoorden gehoord bij het afluisteren van een ingesproken voicemailbericht; het hof heeft daarmee geen te ruime uitleg aan de bepaling gegeven. Het beroep wordt verworpen.
-
Is spuwen een mondelinge belediging of een feitelijkheid?
Iemand in het gezicht spuwen is geen mondelinge belediging, maar een belediging door een feitelijkheid. De Hoge Raad oordeelt dat het woord mondeling in de bewezenverklaring daarom per vergissing was opgenomen en leest de bewezenverklaring zonder dat woord. Omdat in het spuwen in het gezicht besloten ligt dat het feit in tegenwoordigheid van de beledigde door een feitelijkheid is begaan, is de kwalificatie eenvoudige belediging juist. Het beroep wordt verworpen.
-
Aan wie moet een beledigend geschrift zijn toegezonden?
De Hoge Raad beslist dat met een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding is bedoeld een geschrift dat aan de beledigde persoon zelf is toegezonden of aangeboden. Wel is onbegrijpelijk het oordeel van het hof dat van zo'n toezending geen sprake kon zijn toen de brieven over een politieambtenaar waren gericht aan diens gezagsdrager, terwijl erop kon worden gerekend dat de ambtenaar van de inhoud zou kennisnemen en dat ook is gebeurd. De vrijspraak houdt daarom geen stand. De Hoge Raad vernietigt het arrest en wijst de zaak terug.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.