Artikel 117b Sr: Geweld tegen beschermde goederen van een diplomaat

Een aanval hoeft niet op een persoon gericht te zijn om hem in gevaar te brengen. Deze bepaling stelt daarom strafbaar dat iemand opzettelijk geweld pleegt tegen de beschermde goederen van een internationaal beschermd persoon, wanneer daardoor gevaar voor diens veiligheid of vrijheid is te duchten. Daarop staat ten hoogste acht jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie.

De bestanddelen

Voor toepassing van dit artikel moeten drie elementen samenvallen.

• Beschermde goederen. Het gaat om de goederen die samen met de persoon internationale bescherming genieten, zoals zijn ambtswoning, kantoorruimte of vervoermiddel.
• Opzettelijk geweld. Er moet gewild geweld tegen die goederen zijn gebruikt, en de dader moet hebben geweten dat de goederen aan een internationaal beschermd persoon toebehoren en daardoor beschermd zijn; onopzettelijke schade valt erbuiten.

- Gevaar te duchten. Uit het geweld moet gevaar voor de veiligheid of de vrijheid van de beschermde persoon voortvloeien.

Wat gevaar te duchten betekent

Deze formulering is in het strafrecht gebruikelijk bij gevaarzettingsdelicten. Zij houdt in dat het gevaar naar algemene ervaringsregels voorzienbaar moet zijn geweest op het moment van handelen. Het gevaar hoeft zich niet te hebben verwezenlijkt: er hoeft niemand gewond te zijn geraakt en er hoeft niemand van zijn vrijheid te zijn beroofd. Wel moet het gevaar meer zijn dan denkbeeldig en moet het door het geweld zijn veroorzaakt. Het opzet van de dader hoeft niet op dat gevaar gericht te zijn geweest; het is genoeg dat het geweld tegen de beschermde goederen opzettelijk was en dat daaruit het gevaar is voortgevloeid. De rechter beoordeelt dat aan de hand van de omstandigheden: was de persoon aanwezig of kon hij dat zijn, hoe ingrijpend was het geweld en welke gevolgen lagen in de rede?

Deze eis begrenst de bepaling ook. Beschadiging van een gebouw of voertuig zonder enig risico voor de beschermde persoon valt eronder niet; dan resteren de gewone bepalingen over vernieling en over openlijke geweldpleging.

Waarom goederen apart worden beschermd

Ambassades en residenties zijn bij uitstek symbolen. Een aanval daarop is vaak bedoeld als politieke daad tegen een land, maar treft in de praktijk de mensen die er wonen en werken. Door het geweld tegen de goederen strafbaar te stellen zodra daaruit gevaar voor de persoon voortvloeit, sluit de wet de ruimte tussen zaakbeschadiging en geweld tegen personen. Zo kan worden opgetreden zonder te hoeven bewijzen dat het handelen zich rechtstreeks tegen een persoon richtte.

Terrorisme en samenhang

Wordt het feit begaan met een terroristisch oogmerk als bedoeld in artikel 83a Sr, dan verhoogt artikel 120a Sr de tijdelijke gevangenisstraf, en maakt artikel 120c Sr ontneming van het kiesrecht mogelijk. Richt het geweld zich op de persoon zelf, dan gelden artikel 117 Sr of artikel 117a Sr. Bedreiging met geweld tegen een internationaal beschermd persoon of diens beschermde goederen is bovendien uitdrukkelijk strafbaar gesteld in artikel 285 Sr.

In de praktijk

Bij demonstraties rond ambassades ligt de grens bij het gebruik van geweld. Het roepen van leuzen, het tonen van spandoeken en zelfs scherpe kritiek op een land vallen onder het recht om te betogen. Het gooien van voorwerpen naar een gebouw waarin zich mensen bevinden is iets anders, en kan onder dit artikel vallen zodra daaruit gevaar voortvloeit. Wie een demonstratie organiseert, doet er goed aan vooraf met de gemeente en de politie af te stemmen wat is toegestaan. Voor verdachten geldt dat de vraag of gevaar te duchten was juridisch en feitelijk complex is; bijstand van een advocaat is daarbij belangrijk.