Artikel 43b Sr: Welke misdrijven als soortgelijk gelden

De strafverhoging bij herhaling uit artikel 43a Sr werkt alleen als het nieuwe misdrijf soortgelijk is aan het eerdere. Dit artikel vult dat begrip in. Het wijst een aantal groepen aan waarvan de wetgever zegt dat de daarin genoemde misdrijven in elk geval als soortgelijk aan elkaar gelden. Zo hoeft niet per zaak te worden gediscussieerd of twee delicten genoeg op elkaar lijken.

Hoe de opsomming werkt

De wet noemt zes groepen. De eerste drie bestaan uit reeksen artikelen uit dit wetboek; de laatste drie verwijzen naar hele wetten. Binnen een groep zijn de misdrijven onderling soortgelijk, ook als zij op het eerste gezicht verschillen. Tussen groepen geldt dat niet: een vermogensdelict is niet zonder meer soortgelijk aan een geweldsdelict.

• Vermogen en bedrog. De eerste groep bevat de misdrijven die zich tegen vermogen en betrouwbaarheid van het rechtsverkeer richten, zoals diefstal uit artikel 310 Sr en de gekwalificeerde vormen daarvan, verduistering, oplichting, valsheidsdelicten en heling.
• Geweld en aantasting van het lichaam. De tweede groep bevat misdrijven tegen het leven en de lichamelijke integriteit, zoals doodslag uit artikel 287 Sr en mishandeling uit artikel 300 Sr, samen met een aantal misdrijven tegen het openbaar gezag en de staatsveiligheid.
• Belediging en aantasting van de eer. De derde groep bevat de misdrijven tegen de eer en goede naam.

- Bijzondere wetten. De laatste drie groepen bestaan uit de misdrijven van de Opiumwet, van de Wet wapens en munitie en van de Wegenverkeerswet 1994. Binnen elk van die wetten gelden de misdrijven onderling als soortgelijk.

Het woord dat het verschil maakt

De wet zegt dat deze misdrijven in elk geval als soortgelijk worden aangemerkt. Dat betekent dat de opsomming een ondergrens geeft en geen uitputtende lijst is. Ook buiten deze groepen kan de rechter oordelen dat twee misdrijven soortgelijk zijn, bijvoorbeeld omdat zij hetzelfde belang schenden en op dezelfde wijze worden gepleegd. De opsomming maakt de toepassing van de recidiveregeling dus eenvoudiger, maar sluit haar daarbuiten niet uit.

Waarom deze indeling

De gedachte achter de recidiveregeling is dat herhaling van hetzelfde type gedrag zwaarder weegt. Iemand die telkens inbreekt, laat een ander patroon zien dan iemand die eenmaal een verkeersmisdrijf pleegde en daarna een vermogensdelict. Door groepen te vormen rond het beschermde belang, sluit de wet aan bij dat idee van een patroon. Tegelijk voorkomt de indeling willekeur: het is vooraf kenbaar welke feiten met elkaar in verband worden gebracht.

Een voorbeeld

Iemand is eerder veroordeeld voor oplichting en pleegt daarna een diefstal. Beide misdrijven vallen in de eerste groep en gelden dus als soortgelijk, zodat de verhoging van artikel 43a Sr in beeld kan komen als ook aan de andere voorwaarden is voldaan. Pleegt hij in plaats daarvan een mishandeling, dan zit dat feit in een andere groep en volgt de verhoging niet langs deze weg.

In de praktijk

Voor de verdediging is dit artikel een controlepunt: valt het eerdere feit werkelijk in dezelfde groep als het nieuwe? Zo niet, dan moet de officier van justitie onderbouwen waarom de misdrijven toch soortgelijk zijn. Voor wie zijn eigen documentatie leest, is het goed te weten dat de indeling niet naar de zwaarte van de straf kijkt maar naar het soort belang dat is geschonden.