- De in de voorgaande artikelen van deze titel bepaalde gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien de belediging wordt aangedaan aan: 1°. de Koning, de echtgenoot van de Koning, de vermoedelijke opvolger van de Koning, diens echtgenoot, of de Regent; 2°. een ambtenaar gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening, met uitzondering van leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen; 3°. een openbaar lichaam of een openbare instelling.
- Met een ambtenaar wordt gelijkgesteld een persoon in de openbare dienst van een vreemde staat die in Nederland op door het volkenrecht toegelaten wijze zijn bediening uitoefent.
Artikel 267 Sr: Belediging van de Koning, ambtenaren en openbare lichamen
Belediging van de Koning, ambtenaren en openbare lichamen
Wettekst
Toelichting
Artikel 267 Sr verzwaart de strafbedreiging voor de beledigingsdelicten uit deze titel wanneer het slachtoffer een bijzondere positie heeft. De gevangenisstraffen uit de voorgaande artikelen kunnen dan met een derde omhoog. Het artikel schept geen nieuw misdrijf: er moet eerst smaad, smaadschrift, laster of eenvoudige belediging zijn bewezen.
Drie categorieën
- De Koning en zijn naaste kring — de Koning, zijn echtgenoot, de vermoedelijke opvolger en diens echtgenoot, en de Regent.
- Ambtenaren in functie — een ambtenaar tijdens of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening. Leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen zijn hiervan uitgezonderd; het politieke debat kent zijn eigen omgangsvormen.
- Openbare lichamen en instellingen — hier gaat het niet om een persoon maar om het lichaam of de instelling als zodanig.
Wanneer is de ambtenaar in functie
De verhoging geldt alleen als de belediging verband houdt met het werk. Dat kan op twee manieren: de uiting valt tijdens het optreden, of zij ziet daarop terug. Wie een agent enkele dagen later beledigt om wat hij bij een aanhouding deed, valt dus ook onder deze bepaling.
De wet stelt bovendien de eis dat de uitoefening rechtmatig was. Trad de ambtenaar buiten zijn bevoegdheid op, dan vervalt de grond voor de verhoging. Het tweede lid stelt met een Nederlandse ambtenaar gelijk: iemand in de openbare dienst van een andere staat die zijn functie hier volgens het volkenrecht uitoefent.
Wat de verhoging betekent
Alleen de gevangenisstraf gaat met een derde omhoog; over de boetecategorie zegt het artikel niets. Het gaat bovendien om een mogelijkheid: de rechter bepaalt of hij die extra ruimte gebruikt. Bij een enkele belediging van een agent leidt dat zelden tot een lange straf, maar het maximum is wel bepalend voor de bevoegdheden die het openbaar ministerie in het onderzoek heeft.
Geen klacht vereist
Bij deze gevallen geldt het klachtvereiste niet. Artikel 269 Sr zondert de situaties van dit artikel uitdrukkelijk uit, evenals de belediging van leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen. De officier van justitie kan dus vervolgen zonder dat het slachtoffer om vervolging vraagt. Dat past bij het idee dat hier niet alleen de persoon wordt geraakt, maar ook het gezag en de functie.
In de praktijk
Zaken over belediging van een ambtenaar in functie ontstaan vaak bij aanhoudingen, controles of handhaving. Voor de verdediging zijn er twee terugkerende vragen: was het optreden rechtmatig, en was de uiting werkelijk beledigend of viel zij binnen de ruimte voor kritiek die artikel 266 Sr laat voor uitingen over de behartiging van openbare belangen.
Wie meent dat een ambtenaar zich onjuist heeft gedragen, kan daarover klagen langs de weg van de klachtenregeling van de betrokken dienst. Dat is een reële route en het voorkomt dat een terecht bezwaar zelf uitloopt op een strafzaak.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wie is ambtenaar in de zin van deze strafverzwaring?
Ook in deze strafverzwaring rekent de Hoge Raad tot de ambtenaren degene die door de overheid, onder haar toezicht en verantwoordelijkheid, is benoemd in een functie met een onmiskenbaar openbaar karakter. Aspirant-hoofdconducteurs die in dienst waren van een particuliere vervoerder, geen buitengewoon opsporingsambtenaar waren en niet rechtstreeks onder de overheid waren aangesteld, vallen daar niet onder. Het hof dat hen toch als ambtenaar aanmerkte, ging dus uit van een verkeerde rechtsopvatting. Het arrest is vernietigd en de zaak teruggewezen.
-
Wanneer is een ambtenaar beledigd ter zake van zijn bediening?
De strafverhoging geldt alleen als er een verband in tijd is tussen de belediging en de uitoefening van de bediening, of als de belediging juist over die uitoefening gaat. De Hoge Raad beslist dat dat verband moet bestaan met de uitoefening van de bediening en niet met de enkele hoedanigheid van ambtenaar. Het hof had het verband al aanwezig geacht omdat de agenten in hun hoedanigheid van politieambtenaar waren beledigd; dat is een onjuiste uitleg. De Hoge Raad vernietigt het arrest en wijst de zaak terug.
-
Is de minister-president een ambtenaar?
De Hoge Raad laat in stand dat de minister-president een ambtenaar is in de zin van deze strafverzwaringsgrond. Daarbij weegt hij dat de minister-president een functie met een openbaar karakter bekleedt en op grond van de Grondwet bij koninklijk besluit wordt benoemd en ontslagen. Het oordeel van het hof berust dus niet op een onjuiste rechtsopvatting. Het beroep wordt verworpen.
-
Valt een politie-eenheid onder openbare instelling?
De Hoge Raad stelt vast dat de strafverzwaring voor belediging van het openbaar gezag per 1 januari 2020 is vervallen, maar dat belediging van een basisteam van een politie-eenheid nog steeds strafbaar is als belediging van een openbare instelling. Daarom is er geen wetswijziging die ten gunste van de verdachte werkt en kon het hof de oude bepaling nog toepassen. Het beroep wordt verworpen; alleen wordt vastgesteld dat de redelijke termijn is overschreden.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.