- Als schuldig aan mensenhandel wordt met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie gestraft: 1°. degene die een ander door dwang, geweld of een andere feitelijkheid of door dreiging met geweld of een andere feitelijkheid, door afpersing, fraude, misleiding dan wel door misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht, door misbruik van een kwetsbare positie of door het geven of ontvangen van betalingen of voordelen om de instemming van een persoon te verkrijgen die zeggenschap over die ander heeft, werft, vervoert, overbrengt, huisvest of opneemt, met inbegrip van de wisseling of overdracht van de controle over die ander, met het oogmerk van uitbuiting van die ander of de verwijdering van diens organen; 2°. degene die een ander werft, vervoert, overbrengt, huisvest of opneemt, met inbegrip van de wisseling of overdracht van de controle over die ander, met het oogmerk van uitbuiting van die ander of de verwijdering van diens organen, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt; 3°. degene die een ander aanwerft, medeneemt of ontvoert met het oogmerk die ander in een ander land ertoe te brengen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling; 4°. degene die een ander met een van de onder 1° genoemde middelen dwingt of beweegt zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van arbeid of diensten of zijn organen beschikbaar te stellen dan wel onder de onder 1° genoemde omstandigheden enige handeling onderneemt waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die ander zich daardoor beschikbaar stelt tot het verrichten van arbeid of diensten of zijn organen beschikbaar stelt; 5°. degene die een ander ertoe brengt zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling of zijn organen tegen betaling beschikbaar te stellen dan wel ten aanzien van een ander enige handeling onderneemt waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die ander zich daardoor beschikbaar stelt tot het verrichten van die handelingen of zijn organen tegen betaling beschikbaar stelt, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt; 6°. degene die opzettelijk voordeel trekt uit de uitbuiting van een ander; 7°. degene die opzettelijk voordeel trekt uit de verwijdering van organen van een ander, terwijl hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat diens organen onder de onder 1° bedoelde omstandigheden zijn verwijderd; 8°. degene die opzettelijk voordeel trekt uit seksuele handelingen van een ander met of voor een derde tegen betaling of de verwijdering van diens organen tegen betaling, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt; 9°. degene die een ander met een van de onder 1° genoemde middelen dwingt dan wel beweegt hem te bevoordelen uit de opbrengst van diens seksuele handelingen met of voor een derde of van de verwijdering van diens organen.
- Uitbuiting omvat ten minste uitbuiting van een ander in de prostitutie, andere vormen van seksuele uitbuiting, gedwongen of verplichte arbeid of diensten, met inbegrip van bedelarij, slavernij en met slavernij te vergelijken praktijken, dienstbaarheid en uitbuiting van strafbare activiteiten.
- De schuldige wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien: 1°. de feiten, omschreven in het eerste lid, worden gepleegd door twee of meer verenigde personen; 2°. degene ten aanzien van wie de in het eerste lid omschreven feiten worden gepleegd een persoon is die de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt dan wel een ander persoon is bij wie misbruik van een kwetsbare positie wordt gemaakt; 3°. de feiten, omschreven in het eerste lid, zijn voorafgegaan, vergezeld of gevolgd van geweld.
- Indien een van de in het eerste lid omschreven feiten zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft of daarvan levensgevaar voor een ander te duchten is, wordt gevangenisstraf van ten hoogste achttien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
- Indien een van de in het eerste lid omschreven feiten de dood ten gevolge heeft, wordt levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
- Onder kwetsbare positie wordt mede begrepen een situatie waarin een persoon geen andere werkelijke of aanvaardbare keuze heeft dan het misbruik te ondergaan.
- Artikel 254a is van overeenkomstige toepassing.
←
Terug 273e · Toelaten of helpen bij schending van het communicatiegeheim
Verder 273g · Seksuele handelingen met een slachtoffer van uitbuiting
→
Artikel 273f Sr: Mensenhandel
Mensenhandel
Wettekst
Toelichting
Artikel 273f Sr stelt mensenhandel strafbaar. De kern is dat iemand een ander in een positie brengt of houdt waarin die ander kan worden uitgebuit, of dat hij van zo'n positie profiteert. Het artikel beschermt de persoonlijke vrijheid en de lichamelijke integriteit. Uitbuiting kan seksueel zijn, maar ook betrekking hebben op werk, op dienstverlening, op criminele activiteiten of op de verwijdering van organen.
De drie elementen van het eerste lid
De belangrijkste vorm, onder 1°, is opgebouwd uit drie elementen die samen moeten voorkomen.
- Een handeling — werven, vervoeren, overbrengen, huisvesten of opnemen van een ander, waaronder ook het overdragen of overnemen van de controle over die persoon.
- Een middel — dwang, geweld of een andere feitelijkheid, dreiging daarmee, afpersing, fraude of misleiding, misbruik van overwicht dat uit de omstandigheden voortvloeit, misbruik van een kwetsbare positie, of betalingen aan iemand die zeggenschap over het slachtoffer heeft.
- Een oogmerk — de handeling moet zijn gericht op uitbuiting of op de verwijdering van organen. Of de uitbuiting zich daadwerkelijk heeft voltrokken, is niet vereist.
De overige varianten
Het eerste lid noemt negen onderdelen. Bij minderjarigen is geen middel vereist: de enkele handeling met het oogmerk van uitbuiting is genoeg, omdat instemming van een kind geen betekenis heeft. Of de dader wist dat het slachtoffer jonger was dan achttien, is niet van belang; zijn opzet hoeft die leeftijd niet te omvatten. Eveneens zonder middel strafbaar is het werven, meenemen of ontvoeren van iemand met het doel dat die persoon in een ander land tegen betaling seksuele handelingen gaat verrichten. Instemming van het slachtoffer en eerdere ervaring in de prostitutie veranderen daar niets aan. Verder zijn strafbaar: het met een van de genoemde middelen dwingen of bewegen tot arbeid, diensten of het afstaan van organen, en het opzettelijk voordeel trekken uit de uitbuiting van een ander. De laatste variant treft ook degene die zelf niemand heeft geworven maar wel meeprofiteert.
Wat uitbuiting en kwetsbare positie betekenen
Het tweede lid geeft een ondergrens van wat in elk geval als uitbuiting geldt: seksuele uitbuiting, waaronder in de prostitutie; arbeid of diensten waartoe iemand wordt gedwongen of verplicht, met inbegrip van bedelarij; slavernij en daarmee vergelijkbare praktijken; dienstbaarheid; en het inzetten van iemand voor strafbare feiten. De opsomming is niet uitputtend.
Wanneer slechte werkomstandigheden overgaan in uitbuiting, is volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad niet in algemene termen te zeggen. Dat hangt af van de omstandigheden van het geval, waarbij onder meer de aard en duur van het werk, de beperkingen die het voor de betrokkene meebrengt en het voordeel dat de ander ermee behaalt van belang zijn, gemeten naar de maatstaven die in de Nederlandse samenleving gelden. Denk aan iemand die maandenlang zonder vrije dagen in een distributiecentrum werkt voor een loon ver onder het minimum, terwijl de huur voor een overvolle kamer direct op dat loon wordt ingehouden: zo'n situatie kan uitbuiting opleveren.
Het zesde lid verduidelijkt het begrip kwetsbare positie: daaronder valt in elk geval de situatie waarin iemand geen werkelijke of aanvaardbare keuze heeft dan het misbruik te ondergaan. Zodra een van de genoemde middelen is ingezet, telt het niet dat het slachtoffer met de uitbuiting akkoord ging. Een verleden als sekswerker zegt evenmin iets over de vraag of iemand nu uit vrije wil werkt.
De straffen
Het basismaximum is gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Het derde lid verhoogt dat naar vijftien jaren als het feit door twee of meer verenigde personen is gepleegd, als het slachtoffer minderjarig is of het om misbruik van een kwetsbare positie gaat, of als er geweld aan voorafging, mee gepaard ging of op volgde. Het vierde lid noemt achttien jaren bij zwaar lichamelijk letsel of levensgevaar, en het vijfde lid levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke van ten hoogste dertig jaren als het feit de dood tot gevolg heeft. Volgens het zevende lid is artikel 254a Sr van overeenkomstige toepassing, zodat de rechter ook rechten kan ontzeggen en een beroepsverbod kan opleggen.
Afbakening
Mensensmokkel, strafbaar gesteld in artikel 197a Sr, is iets anders: daar draait het om mensen helpen zonder geldige papieren een land binnen te komen of er te blijven, terwijl mensenhandel draait om uitbuiting van de persoon zelf, ook zonder dat een grens wordt gepasseerd. Beide kunnen in één zaak samenkomen, bijvoorbeeld wanneer een smokkelaar de mensen die hij over de grens bracht vervolgens onbetaald laat werken in het bedrijf van een kennis. Wie seksuele handelingen verricht met iemand van wie hij weet of ernstige reden heeft te vermoeden dat die persoon onder deze omstandigheden werkt, valt onder artikel 273g Sr. Slavenhandel is afzonderlijk strafbaar gesteld in artikel 274 Sr. Daarnaast kan sprake zijn van samenloop met bijvoorbeeld vrijheidsberoving of afpersing.
In de praktijk
Slachtoffers durven zich vaak niet te melden, uit angst, schaamte of afhankelijkheid. Het is goed te weten dat een slachtoffer in een strafzaak recht heeft op bijstand, zich kan voegen als benadeelde partij en aanspraak kan maken op opvang en begeleiding. Wie zelf in zo'n situatie zit of signalen ziet bij een ander, kan terecht bij de politie of bij een instantie voor hulp aan slachtoffers; ook een melding zonder directe aangifte is mogelijk.
In het onderzoek staan de verklaring van het slachtoffer, financiële gegevens en de feitelijke woon- en werkomstandigheden centraal. Voor verdachten geldt dat het oogmerk en het gebruikte middel de kern van de zaak vormen; bijstand van een advocaat is vanaf het eerste verhoor beschikbaar.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is sprake van uitbuiting bij mensenhandel?
De Hoge Raad overweegt dat niet in het algemeen te zeggen is wanneer iemand wordt uitgebuit: dat hangt sterk af van de omstandigheden. Van belang zijn onder meer de aard en de duur van het werk, de beperkingen die het voor de betrokkene meebrengt en het economische voordeel dat de ander daarmee behaalt, waarbij de in de Nederlandse samenleving geldende maatstaven het ijkpunt vormen; nodig is niet dat de betrokkene werkelijk is uitgebuit. Volgens de Hoge Raad stelde het hof te strenge eisen door te verlangen dat 'doelbewust' misbruik van de kwetsbare positie was gemaakt en door eigen initiatief van de verdachte als zelfstandige voorwaarde te stellen. De uitspraak van het hof wordt vernietigd en de zaak gaat terug.
-
Waarop moet het oogmerk bij grensoverschrijdende mensenhandel gericht zijn?
De Hoge Raad legt onderdeel 3 van het eerste lid zo uit dat het oogmerk van de verdachte erop gericht moet zijn dat de betrokkene zich in een ander land dan waar zij is aangeworven, meegenomen of ontvoerd beschikbaar stelt voor betaalde seksuele handelingen. Het hof had de woorden 'in een ander land' verbonden aan het 'ertoe brengen' en gaf daarmee een te beperkte betekenis aan de bepaling. Daardoor heeft het hof vrijgesproken van iets anders dan was tenlastegelegd. De Hoge Raad voegt toe dat een al gevormd besluit van de betrokkene om in de prostitutie te werken niet aan toepassing van de bepaling in de weg staat, en vernietigt het arrest.
-
Wat betekent 'ertoe brengen' bij een minderjarige?
De Hoge Raad oordeelt dat het hof een te beperkte uitleg gaf aan 'ertoe brengen' in onderdeel 5 van het eerste lid door te eisen dat een werkelijke eigen keuze van de betrokkene min of meer ontbrak. Omdat die bepaling juist minderjarigen beschermt, stelt zij niet de eis dat dwang is uitgeoefend. Ook de opvatting dat eerdere werkzaamheden in de prostitutie of enkel ondersteunend handelen aan toepassing van de bepaling in de weg staan, is volgens de Hoge Raad onjuist. Het arrest wordt vernietigd en de zaak gaat terug naar het hof.
-
Is uitbuiting ook vereist bij gedwongen arbeid of diensten?
De Hoge Raad oordeelt dat 'uitbuiting' een niet uitgeschreven maar noodzakelijk onderdeel is van onderdeel 4 van het eerste lid: de daarin omschreven gedragingen zijn alleen als mensenhandel strafbaar als zij zijn verricht onder omstandigheden waarin uitbuiting kan worden aangenomen. Of daarvan sprake is, hangt onder meer af van de aard en de duur van het werk, de beperkingen voor de betrokkene en het economische voordeel voor de ander, getoetst aan Nederlandse maatstaven; bij minderjarige slachtoffers kan die weging anders uitvallen. Het oordeel van het hof dat van uitbuiting geen sprake was, houdt stand. Het cassatieberoep wordt verworpen.
-
Geldt de eis van uitbuiting ook bij meeprofiteren van de opbrengst?
De Hoge Raad oordeelt dat ook onderdeel 9 van het eerste lid, dat het dwingen of bewegen van een ander tot het afstaan van de opbrengst van diens seksuele handelingen strafbaar stelt, alleen geldt als is gehandeld onder omstandigheden waarin uitbuiting kan worden aangenomen. Uitbuiting is dus ook hier een niet uitgeschreven onderdeel van de delictsomschrijving. Dat de voorganger van deze bepaling ook het profiteren van vrijwillige prostitutie wilde tegengaan, brengt daarin geen verandering, mede omdat de huidige bepaling veel ruimer is opgezet. Het cassatieberoep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.