Artikel 78b Sr: De strafbeschikking als veroordeling

Niet elke strafzaak eindigt bij de rechter. De officier van justitie kan een zaak zelf afdoen met een strafbeschikking. Dit artikel beantwoordt de vraag die daardoor ontstaat: telt zo'n afdoening mee waar de wet over een veroordeling spreekt? Het antwoord is ja, tenzij uit een bepaling het tegendeel volgt.

Waarom deze gelijkstelling nodig is

Het wetboek verbindt op veel plaatsen gevolgen aan een eerdere veroordeling. Zonder deze bepaling zou wie zijn zaak buiten de rechter om afdeed telkens buiten die regelingen vallen, terwijl in beide gevallen wel is vastgesteld dat het feit is gepleegd. Dat zou een moeilijk te rechtvaardigen verschil opleveren tussen twee mensen die hetzelfde hebben gedaan en van wie de een toevallig een dagvaarding kreeg en de ander een strafbeschikking.

Waar het verschil blijft bestaan

• Wie beslist. Een vonnis komt van de rechter, een strafbeschikking van de officier van justitie.
• Verzet in plaats van hoger beroep. Wie het niet eens is met een strafbeschikking doet verzet op grond van artikel 257e Sv, waarna de zaak alsnog aan de rechter wordt voorgelegd.

- Beperkt arsenaal. Een strafbeschikking kan lang niet alle straffen bevatten die de rechter kan opleggen; gevangenisstraf hoort daar niet bij (artikel 257a, tweede lid, Sv).

Het voorbehoud

De gelijkstelling geldt alleen voor zover uit enige bepaling niet het tegendeel volgt. Waar de wetgever uitdrukkelijk of onmiskenbaar alleen het oordeel van de rechter op het oog heeft, blijft de strafbeschikking buiten beeld. Wie een bepaling toepast, moet dus eerst kijken of daar iets anders uit blijkt; pas daarna geldt de hoofdregel van dit artikel.

Wat dit betekent voor wie een strafbeschikking krijgt

Een strafbeschikking wordt gemakkelijk onderschat omdat er geen zitting aan te pas komt en het vaak alleen om een geldbedrag lijkt te gaan. Toch ligt er een vaststelling van schuld aan ten grondslag, wordt de afdoening opgenomen in de justitiële documentatie en kan zij meewegen bij een volgende zaak of bij een screening voor werk of een opleiding. Betalen is dus iets anders dan de zaak afkopen zonder gevolgen.

Een voorbeeld

Iemand aanvaardt een strafbeschikking voor een licht vermogensdelict en betaalt de boete. Een jaar later staat hij terecht voor een soortgelijk feit. Bij de vraag of het om een eerste feit gaat, telt de eerdere afdoening mee: dankzij dit artikel is dat een voorafgegane veroordeling in de zin van de wet, hoewel er nooit een rechter aan te pas is gekomen.

In de praktijk

Lees een strafbeschikking altijd helemaal en let op de termijn waarbinnen verzet mogelijk is; die is kort en verstrijkt ongemerkt. Bent u het niet eens met het verwijt, betaal dan niet zonder nadenken, want betalen wordt opgevat als aanvaarding van de afdoening (artikel 257e, eerste lid, Sv). Twijfelt u over de gevolgen op langere termijn, bijvoorbeeld omdat u een verklaring omtrent het gedrag nodig hebt voor uw werk, leg de beschikking dan voor aan een advocaat voordat de verzettermijn afloopt.