Artikel 186 Sr: Deelneming aan samenscholing

Artikel 186 Sr stelt strafbaar dat iemand bij een volksoploop blijft nadat hem voor de derde keer is bevolen te vertrekken. De wet noemt dit deelneming aan samenscholing. Het gaat niet om wat de betrokkene doet, maar om waar hij blijft: het enkele deel uitmaken van de menigte is na het derde bevel genoeg. De bepaling geeft het gezag daarmee een middel om een dreigende situatie te ontbinden voordat er geweld ontstaat.

De bestanddelen

• Een volksoploop — een samenstroming van een grotere groep mensen op een openbare plaats. Dat daarvan een dreiging uitgaat of dat de openbare orde al is verstoord, verlangt de wet niet; de menigte als zodanig is in beginsel genoeg. Een gewone drukte of het publiek bij een evenement is daarmee nog geen volksoploop.
• Drie bevelen — het bevoegd gezag, of iemand namens hem, moet het bevel om te vertrekken driemaal hebben gegeven. Die eis is geen formaliteit: zij zorgt ervoor dat mensen daadwerkelijk de kans krijgen weg te gaan.
• Zich niet onmiddellijk verwijderen — na het derde bevel moet de betrokkene direct vertrekken. Treuzelen of op afstand blijven staan kijken kan al genoeg zijn.
• Opzet — de verdachte moet de bevelen hebben waargenomen en hebben begrepen dat zij voor hem golden. Wie de bevelen door lawaai of door zijn positie in de menigte niet heeft kunnen horen, mist dat opzet.

De bevelen moeten kenbaar zijn voor de hele groep. In de praktijk worden zij daarom met een geluidsinstallatie gegeven en zo mogelijk herhaald op verschillende plaatsen. Voor het bewijs is van belang dat uit het dossier blijkt hoe, wanneer en hoe vaak is bevolen, en dat de verdachte daarna nog ter plaatse was.

De straf

Het maximum is gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de tweede categorie. In de praktijk wordt dit feit doorgaans met een geldboete of taakstraf afgedaan. Dat het maximum bescheiden is, hangt samen met het karakter van het delict: strafbaar is het blijven, niet het plegen van geweld.

Afbakening

Wie in de menigte zelf geweld pleegt tegen personen of goederen, valt onder openlijke geweldpleging in de zin van artikel 141 Sr. Richt het geweld zich tegen een ambtenaar, dan komen artikel 179 Sr, artikel 180 Sr en de verzwaringen van artikel 181 Sr en artikel 182 Sr in beeld. Het negeren van een individueel gegeven bevel of vordering van een toezichthouder of opsporingsambtenaar valt onder artikel 184 Sr; ordeverstoring op een plek waar in het openbaar ambtelijk wordt opgetreden onder artikel 185 Sr. Gemeenten kennen daarnaast eigen samenscholingsverboden in de plaatselijke verordening; dat zijn overtredingen met een eigen regime.

Een voorbeeld: na afloop van een uit de hand gelopen bijeenkomst blijft een groep op het plein staan. De politie roept drie keer duidelijk om dat iedereen moet vertrekken. Wie daarna blijft, kan onder artikel 186 Sr vallen, ook als hij niets anders heeft gedaan dan toekijken.

In de praktijk

Bij grootschalig politieoptreden worden soms veel mensen tegelijk aangehouden. Voor de beoordeling van een individuele zaak is beslissend of juist deze verdachte de drie bevelen kon horen en daarna nog aanwezig was. Camerabeelden en de tijdlijn in het proces-verbaal zijn daarbij bepalend. Bent u toevallig ter plaatse en hoort u een vertrekbevel, ga dan weg; discussie op straat helpt niet, en achteraf zijn er wegen om bezwaar te maken tegen het politieoptreden.