Artikel 415c Sr: Ontzetting van het kiesrecht bij terroristische misdrijven

Dit artikel bevat geen delictsomschrijving maar een bijkomende straf. Wordt iemand veroordeeld wegens een van de misdrijven van de artikelen 385a tot en met 385d Sr die met een terroristisch oogmerk is begaan, of wegens de samenspanning van artikel 415b Sr, dan kan de rechter hem daarnaast ontzetten van het recht dat in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 3°, staat: het recht om leden van algemeen vertegenwoordigende organen te kiezen en om zelf tot lid daarvan te worden gekozen. Kort gezegd: het kiesrecht.

Een uitzonderlijke straf

Het kiesrecht is een grondrecht en de wetgever gaat er zeer terughoudend mee om. Ontzetting daarvan is alleen mogelijk waar de wet dat uitdrukkelijk toestaat, en dat doet zij slechts bij een kleine groep zeer ernstige misdrijven waarbij de rechtsorde of de democratische samenleving zelf in het geding is. Dat verklaart waarom deze mogelijkheid hier is gekoppeld aan het terroristisch oogmerk en niet aan de gewone variant van dezelfde luchtvaartmisdrijven.

Wanneer de rechter dit kan opleggen

• Een veroordeling — de bevoegdheid ontstaat pas bij een schuldigverklaring en een strafoplegging; een verdenking is niet genoeg.
• Voor een van de genoemde feiten — het moet gaan om een van de misdrijven die het artikel opsomt, met het terroristisch oogmerk als vastgesteld bestanddeel, of om samenspanning daartoe.

- Een bevoegdheid, geen plicht — de wet zegt dat ontzetting kán worden uitgesproken. De rechter beslist en moet die keuze motiveren.

Hoe het in de zaal gaat

Op de zitting komt dit onderdeel doorgaans aan de orde doordat de officier van justitie het in zijn eis noemt, zodat de verdachte weet waartegen hij zich moet verweren. Een wettelijke voorwaarde is die vordering niet: beslissend is dat de wet de ontzetting bij dit misdrijf toelaat. De algemene regels van het Eerste Boek bepalen voor welke duur een ontzetting kan gelden en vanaf welk moment zij ingaat. Zij is dus in beginsel tijdelijk en niet een blijvend verlies.

Afbakening met artikel 415 Sr

Artikel 415 Sr regelt de ontzetting van de andere rechten uit dezelfde opsomming: het bekleden van ambten, het dienen bij de gewapende macht en het optreden als raadsman of bewindvoerder. Dat artikel geldt bij een bredere reeks scheepvaart- en luchtvaartmisdrijven, ook zonder terroristisch oogmerk. Artikel 415c Sr legt daar één specifieke mogelijkheid bovenop, alleen voor de terroristische variant. In een zaak waarin beide van toepassing zijn, kan de rechter ze naast elkaar toepassen.

Een voorbeeld: iemand wordt veroordeeld wegens samenspanning tot een aanslag op de luchtvaart. Naast een lange gevangenisstraf vordert de officier van justitie dat hij voor een aantal jaren geen stemrecht heeft en niet verkiesbaar is. De rechter weegt dan of de aard van het feit die inbreuk op een grondrecht rechtvaardigt.

In de praktijk

Voor betrokkenen is het goed te weten dat een ontzetting van rechten los staat van de gevangenisstraf en apart in het vonnis wordt uitgesproken. Wie hoger beroep instelt, legt daarmee de zaak als geheel aan het hof voor, maar kan zijn bezwaren wel tot dit onderdeel beperken. Omdat het om een grondrecht gaat, loont het altijd om op dit punt afzonderlijk verweer te voeren.