Artikel 214bis Sr: Verbeurdverklaring bij valsemunterij

Artikel 214bis Sr regelt niet wat strafbaar is, maar wat er na een veroordeling met de voorwerpen gebeurt. Wie wordt veroordeeld wegens een van de misdrijven uit de titel over valsheid in munten en bankbiljetten, raakt het valse geld en de hulpmiddelen daarvoor definitief kwijt: de rechter verklaart ze verbeurd. Het idee erachter is eenvoudig. Vals geld en de middelen om het te maken horen niet in het maatschappelijk verkeer thuis, en het zou vreemd zijn ze na afloop van de zaak terug te geven.

Wat wordt verbeurd verklaard

• Valse en vervalste munten — het nagemaakte of bewerkte muntgeld zelf.
• Valse en vervalste munt- en bankbiljetten — het papiergeld dat het voorwerp van het misdrijf vormde.
• Hulpmiddelen — stoffen, voorwerpen en gegevens die naar hun aard bestemd zijn om geld na te maken of te vervalsen. Bij dit onderdeel stelt de wet die bestemming voorop: het moet gaan om middelen die naar hun aard voor dit doel dienen, niet om willekeurige spullen die toevallig in de buurt lagen.

De regeling geldt alleen voor zover het misdrijf met die voorwerpen is gepleegd of de voorwerpen het voorwerp van het misdrijf waren. Er moet dus een concrete band zijn tussen het bewezenverklaarde feit en het goed. Een computer die de verdachte ook voor honderd andere dingen gebruikte, valt daar niet automatisch onder; een bestand dat uitsluitend diende om biljetten na te bootsen wel.

Ongeacht aan wie de voorwerpen toebehoren

Dit is het bijzondere van de bepaling. Bij verbeurdverklaring geldt normaal gesproken dat de rechter rekening houdt met de positie van de eigenaar: goederen van een onschuldige derde worden in beginsel ontzien. De algemene regeling daarvoor staat in de artikelen 33 en 33a Sr. Artikel 214bis Sr maakt daarop een uitzondering: het valse geld en de daarvoor bestemde middelen worden verbeurd verklaard, ook als ze aan iemand anders toebehoren. Dat is te verdedigen omdat op deze voorwerpen geen legitiem eigendomsbelang rust; niemand heeft er recht op om vals geld terug te krijgen.

Verplicht, niet facultatief

De wettekst is dwingend geformuleerd. Waar de wet elders zegt dat de rechter een bijkomende straf kán opleggen, staat hier dat de voorwerpen verbeurd worden verklaard. De rechter heeft dus geen ruimte om het valse geld buiten de beslissing te laten, zolang de vereiste band met het bewezenverklaarde feit bestaat. Wel moet er een veroordeling zijn: zonder bewezenverklaring komt artikel 214bis Sr niet aan de orde.

Afbakening

Loopt de zaak niet uit op een veroordeling — bijvoorbeeld bij vrijspraak of bij een verdachte die niet strafbaar is — dan blijft de weg van onttrekking aan het verkeer open. Die maatregel staat in de artikelen 36b Sr en volgende en is bedoeld voor voorwerpen waarvan het ongecontroleerde bezit in strijd is met de wet of het algemeen belang. Artikel 215 Sr regelt iets anders: dat gaat niet over voorwerpen maar over de mogelijkheid om een veroordeelde uit bepaalde rechten te ontzetten. Wil het openbaar ministerie ook het genoten voordeel afromen, dan gebeurt dat langs de aparte weg van de ontnemingsmaatregel van artikel 36e Sr.

In de praktijk

Voor de verdachte betekent dit dat teruggave van in beslag genomen vals geld nooit aan de orde is. Wie geen verdachte is maar wel eigenaar van een in beslag genomen goed, kan zich bij de rechter melden en aanvoeren dat het middel niet naar zijn aard voor valsemunterij bestemd was en dat het feit er niet mee is gepleegd. Dat is de enige echte ruimte die dit artikel laat, en het loont om die kwestie al tijdens het onderzoek aan de orde te stellen in plaats van pas na het vonnis.