Artikel 151a Sr: Bemiddeling bij pleegkinderen uit winstbejag

Deze bepaling richt zich tegen betaalde bemiddeling bij het plaatsen van heel jonge kinderen. Strafbaar is wie uit winstbejag opzettelijk bevordert dat een kind jonger dan zes maanden als pleegkind wordt opgenomen, terwijl dat kind niet onder voogdij van een rechtspersoon staat en er geen voorafgaande schriftelijke toestemming van de raad voor de kinderbescherming is. Daarop staat gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de derde categorie.

Wat het artikel beschermt

Achter de bepaling staat de gedachte dat de plaatsing van een baby een zaak van kinderbescherming is en geen zaak van de markt. Zodra er geld te verdienen valt aan het samenbrengen van een kind en een gezin, ontstaat het risico dat het belang van het kind wijkt voor het belang van de bemiddelaar en dat ouders onder druk worden gezet. Daarom is de toestemming van de raad voor de kinderbescherming vooraf verplicht en is betaalde bemiddeling buiten die route strafbaar gesteld.

De bestanddelen

• Uit winstbejag. De bemiddelaar moet handelen om er financieel beter van te worden. Een familielid of kennis die belangeloos helpt, valt buiten dit misdrijf. Straffeloos is dat niet altijd: ontbrak de toestemming, dan blijft het bevorderen van zo'n opneming zonder winstbejag strafbaar als overtreding op grond van artikel 442a Sr.
• Opzettelijk bevorderen. Niet het opnemen zelf is strafbaar gesteld maar het bevorderen ervan: contacten leggen, partijen bij elkaar brengen, de plaatsing regelen of aanjagen.
• Een kind jonger dan zes maanden. De grens is scherp en absoluut. Boven die leeftijd mist dit artikel toepassing.
• Niet onder voogdij van een rechtspersoon. Staat het kind al onder voogdij van een instelling, dan loopt de plaatsing via die instelling en geldt deze strafbepaling niet.
• Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming. De toestemming moet er zijn vóór de opneming en moet schriftelijk zijn. Toestemming achteraf heelt het gebrek niet.

- Als pleegkind opgenomen. Bedoeld is dat het kind in een ander gezin terechtkomt en daar voor langere tijd wordt verzorgd en grootgebracht alsof het een kind van dat gezin is.

Opzet

Het opzet strekt zich uit over de hele omschrijving die op het woord opzettelijk volgt. De verdachte moet dus niet alleen de plaatsing hebben willen bevorderen, maar ook hebben geweten, of op zijn minst bewust de kans hebben aanvaard, dat het kind jonger was dan zes maanden, niet onder voogdij van een rechtspersoon stond en dat de raad geen toestemming had gegeven. Wie zich bewust afzijdig houdt terwijl de aanwijzingen voor het oprapen liggen, kan zich dus niet met succes op onwetendheid beroepen. Het winstbejag moet daarnaast worden vastgesteld en blijkt in de praktijk uit betalingen, vergoedingen of afspraken over een beloning.

De straf

Zes maanden gevangenisstraf is het hoogste dat de rechter kan opleggen, met een geldboete van de derde categorie als alternatief. Dat is een bescheiden maximum, dat past bij het karakter van de bepaling: zij handhaaft een toestemmingsstelsel en treedt niet in de plaats van de zwaardere delicten die spelen wanneer er dwang of uitbuiting aan te pas komt.

Afbakening

Artikel 151c Sr ziet op beroeps- of bedrijfsmatige bemiddeling wanneer een vrouw de verzorging en opvoeding van haar kind duurzaam aan een ander wil overlaten, met een uitzondering voor de raad voor de kinderbescherming zelf. Artikel 151b Sr gaat over bemiddeling rond draagmoederschap. Waar sprake is van dwang, misleiding of het verhandelen van een kind, komen veel zwaardere bepalingen uit andere titels in beeld en verliest dit artikel zijn zelfstandige betekenis.

In de praktijk

Wie een kind wil opnemen of afstaan, moet de weg via de raad voor de kinderbescherming volgen; die route is er juist om alle betrokkenen te beschermen. Krijgt u een aanbod van iemand die tegen betaling zegt een plaatsing te kunnen regelen, dan is dat een signaal om af te haken en het te melden. Voor wie wordt verdacht, draait de zaak meestal om de vraag of er werkelijk winstoogmerk was; daarover valt in een strafzaak inhoudelijk te discussiëren en het is verstandig daarbij een advocaat in te schakelen.