Als medeplichtigen van een misdrijf worden gestraft: 1°. zij die opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van het misdrijf; 2°. zij die opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het plegen van het misdrijf.
Artikel 48 Sr: Medeplichtigheid aan een misdrijf
Medeplichtigheid aan een misdrijf
Wettekst
Toelichting
Wie een ander helpt bij een misdrijf zonder zelf dader te zijn, kan als medeplichtige worden gestraft. De wet kent twee vormen: helpen tijdens het misdrijf en van tevoren gelegenheid, middelen of inlichtingen aanreiken. Medeplichtigheid bestaat alleen bij misdrijven; bij overtredingen kent de wet deze figuur niet. De medeplichtige krijgt bovendien een lager strafmaximum dan de dader.
De twee vormen
- Helpen bij het plegen. Deze hulp valt samen met het misdrijf: iemand staat op de uitkijk, houdt een deur open of leidt de aandacht af terwijl het feit wordt begaan.
- Hulp vooraf. Hier gaat het om gelegenheid, middelen of inlichtingen die vóór het misdrijf zijn verschaft: een sleutel, een voertuig, een adres of informatie over wanneer er niemand thuis is.
Scherp gescheiden worden die twee vormen in de rechtspraak niet; ze lopen in elkaar over. Waar het om draait, is of de hulp het misdrijf van de ander heeft bevorderd of vergemakkelijkt. Onmisbaar hoeft de hulp niet te zijn, maar zij moet in het werkelijke verloop wel een rol hebben gespeeld. Wie een inbreker een plattegrond van een pand bezorgt, terwijl die inbreker de tekening nooit bekijkt en via een openstaand raam binnenkomt, heeft niets bijgedragen en is geen medeplichtige. Wat iemand pas doet nadat het misdrijf is voltooid, valt buiten dit artikel. Zulke hulp is alleen strafbaar als een eigen strafbepaling daarin voorziet, bijvoorbeeld bij heling of begunstiging.
Opzet in twee richtingen
Medeplichtigheid vraagt om dubbel opzet. De helper moet opzet hebben op zijn eigen hulpverlening, en daarnaast op het misdrijf waarbij hij helpt. Hij hoeft niet elk detail te kennen, maar wel te weten in welke richting zijn hulp gaat; ook voorwaardelijk opzet kan volstaan als hij bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat zijn hulp voor dat misdrijf werd gebruikt. Wie iets uitleent zonder enig vermoeden van wat ermee gaat gebeuren, is geen medeplichtige. Voor beide vormen geldt verder dat het misdrijf ook daadwerkelijk moet zijn gepleegd, of ten minste in de vorm van een strafbare poging of strafbare voorbereiding: medeplichtigheid is afhankelijk van het feit van een ander.
De straf
Dit artikel noemt zelf geen strafmaximum. Dat staat in artikel 49 Sr: bij medeplichtigheid gaat het maximum van de hoofdstraffen met een derde omlaag, en bij een misdrijf waarop levenslange gevangenisstraf staat geldt een tijdelijk maximum. De strafbedreiging blijft dus afgeleid van het misdrijf waaraan is meegewerkt. Bij het bepalen van de straf tellen alleen de handelingen mee die de medeplichtige opzettelijk heeft bevorderd, maar de gevolgen van die handelingen komen voor zijn rekening ook als hij die niet had voorzien.
Het verschil met medeplegen
Dit is de vraag die in de rechtszaal het vaakst wordt gesteld. Bij medeplegen uit artikel 47 Sr werken mensen nauw en bewust samen en levert ieder een wezenlijke bijdrage; zij worden alle als dader gestraft. De medeplichtige staat daarnaast en niet ernaast: hij ondersteunt het feit van een ander, zonder de uitvoering mede in handen te hebben. Een samenwerking tussen helper en dader is bovendien niet nodig: het kan zelfs zo zijn dat de dader nooit heeft gemerkt dat iemand hem een handje hielp. Het onderscheid zit in het gewicht van de bijdrage en in de mate waarin iemand invloed had op het verloop. Verkeert iemand in de rol van organisator of beslisser, dan is medeplegen dichtbij; blijft hij een hulpje op de achtergrond, dan past medeplichtigheid.
Een voorbeeld: iemand leent zijn bestelbus uit aan een kennis, terwijl hij weet dat die er die avond een inbraak mee gaat plegen en de buit mee wil afvoeren. Hij is er zelf niet bij en beslist niets over de uitvoering. Dat kan medeplichtigheid opleveren door het vooraf verschaffen van een middel, terwijl hij geen medepleger is omdat hij geen deel had aan de uitvoering zelf.
In de praktijk
Voor verdachten is het onderscheid financieel en praktisch van groot belang, omdat het strafmaximum een derde lager ligt en de rechter de rol laat meewegen in de straf. Het verweer richt zich meestal op het opzet: wist de verdachte werkelijk waar zijn hulp voor diende? Berichtenverkeer en de aard van de relatie tussen de betrokkenen zijn daarbij vaak doorslaggevend. Wie merkt dat hij ergens bij betrokken is geraakt zonder dat te willen, doet er verstandig aan dit zo vroeg mogelijk met een advocaat te bespreken.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Moeten hulp vooraf en hulp tijdens het feit worden gescheiden?
De wet omschrijft twee vormen van medeplichtigheid: het verschaffen van gelegenheid, middelen of inlichtingen vooraf, en het behulpzaam zijn tijdens het plegen. De Hoge Raad beslist uitdrukkelijk dat die twee vormen niet strikt van elkaar hoeven of kunnen worden afgebakend, omdat de strafbaarstelling uiteindelijk het bevorderen of vergemakkelijken van een door een ander gepleegd misdrijf treft en de tijdstippen van het misdrijf en van de hulp in rechte vaak niet precies vast te stellen zijn. Het hof had een taxichauffeur die de daders vooraf naar de plaats van het misdrijf had gebracht daarom niet van alle rechtsvervolging mogen ontslaan op de grond dat dit geen behulpzaam zijn bij het plegen oplevert. Het arrest is vernietigd en de zaak is verwezen.
-
Kan hulp bestaan uit informatie en advies?
Het middel ging uit van de opvatting dat behulpzaam zijn bij het plegen van een misdrijf niet kan bestaan uit het geven van informatie, aanwijzingen en adviezen. Die opvatting is volgens de Hoge Raad onjuist. Het hof had vastgesteld dat de verdachte die informatie, aanwijzingen en adviezen tijdens een telefoongesprek aan een van de plegers had gegeven, en kon gelet op de periode waarin het misdrijf werd gepleegd oordelen dat hij daarmee behulpzaam was bij dat misdrijf. Het cassatieberoep is verworpen.
-
Waarop moet het opzet van de medeplichtige gericht zijn?
Voor medeplichtigheid door het verschaffen van middelen is niet alleen nodig dat het opzet van de verdachte gericht was op dat verschaffen, maar ook dat zijn opzet, al dan niet in voorwaardelijke vorm, gericht was op het misdrijf zelf, aldus de Hoge Raad. Bij de bewezenverklaring en de kwalificatie moet worden uitgegaan van de handelingen van de dader, ook als het opzet van de medeplichtige maar op een deel daarvan was gericht. Het hof kon het handelen van de verdachte daarom als medeplichtigheid aan moord kwalificeren terwijl hij zelf geen voorbedachte raad had maar wel voorwaardelijk opzet op de dood; voorbedachte raad bij de medeplichtige is niet vereist. Bij het bepalen van de straf mocht het hof uitgaan van het strafmaximum voor medeplichtigheid aan doodslag. Het beroep is verworpen.
-
Wat als het opzet niet het hele gronddelict dekt?
De Hoge Raad leest de bepalingen over daderschap en medeplichtigheid in samenhang en oordeelt dat bij de medeplichtige voor de bewezenverklaring en de kwalificatie moet worden uitgegaan van de handelingen van de dader, ook als zijn opzet maar op een deel daarvan was gericht. Reikte zijn opzet niet volledig tot het gronddelict, dan moet het misdrijf waarop zijn opzet wel was gericht voldoende verband houden met dat gronddelict; een algemene regel daarvoor is lastig te geven. In de regel bestaat dat verband als dat misdrijf een onderdeel van het gronddelict vormt, bijvoorbeeld bij een delict met strafverzwarende omstandigheden. Omdat dat verband hier aanwezig was, kon het hof uitgaan van de handelingen van de daders, ook als het opzet van de verdachte niet op het geweld bij de woningoverval zag; het beroep is verworpen, op een strafvermindering wegens tijdsverloop na.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.