Artikel 273 Sr: Bekendmaken van bedrijfsgeheimen

Artikel 273 Sr beschermt vertrouwelijke bedrijfsinformatie. Het bevat twee varianten. De eerste richt zich op wie bij een onderneming werkt of heeft gewerkt en bijzonderheden bekendmaakt waarover hem geheimhouding is opgelegd. De tweede richt zich op iedereen die gegevens bekendmaakt of uit winstbejag gebruikt die door een misdrijf uit een geautomatiseerd werk van een onderneming zijn gehaald.

De eerste variant: wie bij de onderneming werkt of werkte

• Werkzaam bij de onderneming — beslissend is dat iemand werk voor de onderneming doet of heeft gedaan, niet op welke basis. Naast werknemers vallen dus ook bijvoorbeeld uitzendkrachten, gedetacheerden en zelfstandigen die een opdracht uitvoeren eronder. De zwijgplicht loopt door na het einde van de werkzaamheden. Het moet gaan om een onderneming van handel, nijverheid of dienstverlening met een commercieel karakter; ook een eenmanszaak telt mee, en een stichting alleen als zij een onderneming drijft.
• Opgelegde geheimhouding — er moet daadwerkelijk geheimhouding zijn opgelegd, bijvoorbeeld in de arbeidsovereenkomst of in een bedrijfsreglement. Een uitdrukkelijk geheimhoudingsbeding in het contract is niet in alle gevallen nodig; het kan ook gaan om een instructie van degene die over het werk van de betrokkene te zeggen had. Zonder oplegging mist deze variant haar grondslag. Een onderneming die zelf weinig moeite doet om haar geheimen af te schermen, kan dus ook niet op de bescherming van deze bepaling rekenen.

- Bekendmaken — het delen van de bijzonderheden met iemand die er geen kennis van hoort te nemen. Ook meedelen aan één persoon is bekendmaken.

De tweede variant: gegevens uit een misdrijf

Hier gaat het om bedrijfsgegevens die uit een geautomatiseerd werk zijn verkregen door een misdrijf, bijvoorbeeld na een inbraak in een computersysteem. Strafbaar is het bekendmaken daarvan, en daarnaast het gebruik ervan uit winstbejag. Deze variant treft dus ook degene die zelf niets heeft ontvreemd maar wel profiteert van wat een ander wegnam.

Bij deze tweede variant gelden twee extra voorwaarden: de gegevens mochten op het moment van de bekendmaking of het gebruik niet algemeen bekend zijn, en er moet nadeel uit kunnen ontstaan. Dat nadeel hoeft zich niet te hebben verwezenlijkt; de mogelijkheid volstaat. Voor de eerste variant stelt de wet die eisen niet; daar is beslissend dat er geheimhouding was opgelegd.

Het opzet

Beide varianten vereisen opzet: het bekendmaken of gebruiken moet bewust gebeuren. Voorwaardelijk opzet volstaat, dus ook wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat hij vertrouwelijke bedrijfsinformatie prijsgeeft, handelt opzettelijk. Wie per ongeluk een vertrouwelijk stuk aan de verkeerde stuurt, pleegt dit misdrijf niet, al kan dat arbeidsrechtelijk wel gevolgen hebben.

De uitzondering voor het algemeen belang

Het tweede lid stelt buiten strafbaarheid wie te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het algemeen belang de bekendmaking vereiste. Dat is de ruimte voor wie een misstand aan de orde stelt, bijvoorbeeld wanneer een werknemer ontdekt dat zijn werkgever producten op de markt brengt die een serieus gezondheidsrisico opleveren. Twee dingen tellen daarbij: was er werkelijk een zwaarwegend belang, en heeft de melder gehandeld op een manier die daarbij past, dus in beginsel eerst intern of bij een bevoegde instantie voordat de informatie breder gaat.

De straf en de klacht

De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie. Wordt het feit gepleegd ten behoeve van een buitenlandse mogendheid, dan verhoogt het vierde lid de gevangenisstraf met een derde. Vervolging vindt alleen plaats op klacht van het bestuur van de onderneming: het is dus aan het bedrijf zelf om te bepalen of het een strafzaak wil.

Afbakening

Artikel 272 Sr gaat over geheimen uit ambt, beroep of wettelijk voorschrift; dit artikel over bedrijfsinformatie op grond van een opgelegde geheimhouding. Beide kunnen tegelijk van toepassing zijn, namelijk wanneer iemand die uit hoofde van zijn beroep tot zwijgen is verplicht, binnen een onderneming werkt en daar vertrouwelijke bedrijfsinformatie prijsgeeft. Het wegnemen of binnendringen zelf valt onder andere bepalingen, zoals die over computervredebreuk en diefstal. Naast het strafrecht bestaat een civiele weg: een werkgever kan nakoming van een geheimhoudingsbeding vorderen en schadevergoeding of een boete claimen.

In de praktijk

De meeste conflicten over bedrijfsgeheimen worden civielrechtelijk beslecht, vaak in kort geding rond een overstap naar een concurrent. Het strafrecht komt in beeld bij ernstiger gevallen, zoals grootschalig lekken of het verhandelen van gestolen gegevens. Werknemers die een misstand willen melden, doen er goed aan de interne meldroute te volgen en hun stappen vast te leggen; dat is precies wat bij een beroep op de uitzondering van het tweede lid telt.