Artikel 325 Sr: Bijkomende straffen bij verduistering

Naast een gevangenisstraf, taakstraf of geldboete kan de rechter een bijkomende straf opleggen. De verbeurdverklaring van artikel 33 Sr staat bij ieder misdrijf ter beschikking, maar voor de ontzetting van rechten en de openbaarmaking van de uitspraak geldt dat de wet dit bij het betrokken delict uitdrukkelijk moet toestaan. Artikel 325 Sr doet dat voor de misdrijven uit de titel over verduistering: de rechter mag de openbaarmaking van zijn uitspraak gelasten, mag de veroordeelde ontzetten uit een aantal rechten, en mag hem bij een beroepsmatig gepleegd feit uit dat beroep zetten.

Openbaarmaking van de uitspraak

De rechter kan bepalen dat zijn uitspraak wordt bekendgemaakt. Die straf raakt vooral de reputatie en is bedoeld voor gevallen waarin het publiek of een beroepsgroep er belang bij heeft te weten wat er is gebeurd. Omdat een veroordeelde daar lang last van houdt, wordt zij spaarzaam opgelegd en moet zij in verhouding staan tot de ernst van het feit.

Ontzetting van rechten

Het eerste lid verwijst naar drie van de rechten die artikel 28 Sr opsomt: het bekleden van ambten of van bepaalde ambten, het dienen bij de gewapende macht, en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. Die keuze is niet toevallig. Het gaat om posities waarin iemand geld of goederen van een ander onder zich krijgt en waarin vertrouwen de kern van de functie is. Wie juist dat vertrouwen heeft geschonden, kan uit die posities worden geweerd.

Twee rechten uit de opsomming van artikel 28 Sr vallen hier buiten. Het kiesrecht wordt niet genoemd, en de algemene ontzetting uit bepaalde beroepen evenmin; voor het beroep geeft het tweede lid een eigen, beperktere regeling.

Ontzetting uit het beroep

Het tweede lid stelt één extra voorwaarde: de veroordeelde moet het misdrijf in zijn beroep hebben begaan. Er moet dus een verband zijn tussen de functie en het feit. Denk aan iemand die als beheerder, bemiddelaar of adviseur geld van cliënten onder zich krijgt en dat voor zichzelf gebruikt. Wie in zijn vrije tijd iets verduistert dat niets met zijn werk te maken heeft, kan op grond van dit lid niet uit dat beroep worden gezet.

Hoe dit in een strafzaak loopt

• De officier van justitie vordert — bijkomende straffen komen doorgaans aan de orde doordat de officier ze eist; de verdediging kan zich daar uitdrukkelijk tegen verweren.
• De rechter kan, hij moet niet — de wet spreekt van een bevoegdheid. De rechter weegt de ernst van het feit, de rol van het beroep daarin en de gevolgen voor de veroordeelde tegen elkaar af.

- Motivering — juist omdat een ontzetting diep ingrijpt in iemands bestaansmogelijkheden, wordt van de rechter verwacht dat hij uitlegt waarom hij haar nodig vindt.

Afbakening

Een ontzetting uit het beroep is een straf en moet worden onderscheiden van maatregelen die een toezichthouder of beroepsorganisatie zelf neemt, zoals doorhaling in een register of een tuchtrechtelijke schorsing. Die trajecten lopen naast de strafzaak en volgen eigen regels. Ook de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en de vergoeding van schade aan de benadeelde staan los van dit artikel: die zien op het geld, niet op de positie van de veroordeelde.

In de praktijk

Voor wie werkt in een functie waarin hij andermans vermogen beheert, is dit artikel vaak ingrijpender dan de hoofdstraf. Een verdachte doet er verstandig aan dit punt vroeg met zijn advocaat te bespreken, bijvoorbeeld door te laten zien welke maatregelen hij zelf al heeft genomen en of terugbetaling heeft plaatsgevonden. Voor benadeelden is het goed te weten dat een ontzetting hun schade niet vergoedt; daarvoor moeten zij zich als benadeelde partij in de strafzaak voegen of naar de civiele rechter.