Artikel 121 Sr: Geweld tegen een vergadering van de Staten-Generaal

Deze bepaling beschermt het vrije verloop van het parlementaire debat. Strafbaar is wie met geweld of met bedreiging daarvan een vergadering van de beide kamers van de Staten-Generaal of van een van deze kamers uiteenjaagt, haar dwingt een besluit te nemen of juist na te laten, of een lid, een minister of een staatssecretaris uit de vergadering verwijdert of belet daaraan deel te nemen en daarin vrij zijn taak te vervullen. Daarop staat levenslange gevangenisstraf; de rechter kan ook kiezen voor een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren of voor een geldboete van de vijfde categorie.

De strafbare gedragingen

De omschrijving somt de manieren op waarop het beschermde belang kan worden aangetast.

• Uiteenjagen. De vergadering wordt feitelijk afgebroken of uiteengedreven.
• Dwingen. De kamer wordt gedwongen een besluit te nemen of achterwege te laten.
• Verwijderen. Een lid, minister of staatssecretaris wordt uit de vergadering gehaald.

- Verhinderen. Iemand van die groep wordt opzettelijk belet de vergadering bij te wonen of daarin vrij en onbelemmerd zijn plicht te vervullen.

Waarom de straf zo hoog is

Op zichzelf kunnen de gedragingen bestaan uit geweld dat elders als eenvoudige mishandeling of bedreiging zou worden afgedaan. De zwaarte van dit artikel komt niet van de omvang van het geweld maar van wat het raakt. De Staten-Generaal vertegenwoordigen de bevolking; het parlementaire debat is de plaats waar politieke conflicten zonder geweld worden beslecht. Wordt daar met dwang ingegrepen, dan wordt de kern van het democratisch bestel aangetast. Om die reden ligt de bedreiging op hetzelfde niveau als bij de zwaarste misdrijven tegen de staat.

Geweld of bedreiging met geweld

Het middel is bij alle varianten hetzelfde. Onder geweld valt niet alleen het toebrengen van letsel maar ook het inzetten van fysieke kracht tegen personen of zaken om druk uit te oefenen. Bij bedreiging is niet genoeg dat de dreiging vrees kán wekken: bij de bedreigde moet ook werkelijk vrees zijn opgewekt dat het geweld zal volgen. Wordt het parlement met andere middelen onder druk gezet, bijvoorbeeld met omkoping of misleiding, dan valt dat buiten deze bepaling en moeten andere strafbepalingen worden gezocht. Voor de laatste variant eist de wet bovendien uitdrukkelijk opzet.

Afbakening en samenhang

Artikel 121a Sr beschermt op vergelijkbare wijze de vergadering van een commissie uit de kamers, met een aanzienlijk lager maximum. Voor provinciale staten geldt artikel 123 Sr. Artikel 122 Sr stelt de samenspanning tot het misdrijf van dit artikel zelfstandig strafbaar en verklaart de voorbereidingsvarianten van artikel 96 Sr, tweede lid, van overeenkomstige toepassing. Wordt dit feit begaan met een terroristisch oogmerk als bedoeld in artikel 83a Sr, dan geldt het volgens artikel 83 Sr als terroristisch misdrijf.

In de praktijk

Demonstreren bij het parlementsgebouw is een grondrecht en valt niet onder dit artikel, ook niet als de toon fel is of als de bijeenkomst rumoerig verloopt. Wie zonder toestemming een gebouw binnendringt of een afzetting negeert, krijgt in de regel te maken met andere en lichtere bepalingen. Dit artikel komt pas in beeld als geweld of dreiging wordt gebruikt om de vergadering zelf of de deelname daaraan te beïnvloeden. Voor volksvertegenwoordigers en bewindspersonen die worden bedreigd, geldt het gewone advies: bewaar berichten ongewijzigd, noteer tijd en plaats en doe aangifte. Verdachten doen er goed aan zich vanaf het eerste verhoor te laten bijstaan door een advocaat.