Artikel 98 Sr: Schending van staatsgeheimen

Deze bepaling beschermt informatie waarvan de geheimhouding nodig is voor de veiligheid van de staat of van zijn bondgenoten. Strafbaar is wie zulke informatie, of een voorwerp waaruit die informatie kan worden afgeleid, opzettelijk verstrekt aan of ter beschikking stelt van iemand die daarvan geen kennis mag nemen. Het tweede lid trekt dezelfde lijn door voor informatie die afkomstig is van een verboden plaats en die met de veiligheid van de staat of zijn bondgenoten samenhangt.

Waar het om gaat: de bestanddelen

Het misdrijf valt uiteen in vier elementen.

• Het object. Een inlichting, een voorwerp waaraan zo'n inlichting kan worden ontleend, of gegevens. Daarmee vallen ook digitale bestanden en dragers eronder.
• Het geheime karakter. De geheimhouding moet worden geboden door het belang van de staat of van zijn bondgenoten. Dat is een inhoudelijk criterium: beslissend is het belang, niet uitsluitend het stempel dat op een document staat.
• De gedraging. Opzettelijk verstrekken aan of ter beschikking stellen van een persoon of organisatie die niet gerechtigd is er kennis van te nemen.

- De wetenschap. De dader moet weten of redelijkerwijs moeten vermoeden dat het om zulke informatie gaat.

Opzet en het lichtere vermoeden

De wet combineert hier twee maatstaven. Het verstrekken zelf moet opzettelijk gebeuren: een document dat per ongeluk wordt achtergelaten valt niet onder deze bepaling. Maar voor het geheime karakter van de informatie is minder vereist: het is genoeg dat de betrokkene dat redelijkerwijs had moeten vermoeden. Wie dus bewust informatie deelt en de signalen over de gevoeligheid ervan negeert, kan niet volstaan met de stelling dat hij het niet zeker wist.

De straf

De wet bedreigt beide leden met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of een geldboete van de vijfde categorie. De boetecategorieën zijn vaste bedragen die in artikel 23 Sr staan. Dat het maximum fors is, hangt samen met het beschermde belang: eenmaal gedeelde informatie is niet meer terug te halen, en de schade kan zich uitstrekken tot bondgenoten en tot personen die door de openbaring gevaar lopen.

Afbakening

De omringende artikelen vormen samen een oplopende reeks. Artikel 98a Sr is zwaarder en ziet op openbaarmaking of op verstrekking aan een buitenlandse mogendheid of een buitenlandse persoon of organisatie. Artikel 98b Sr bestraft de schuldvariant: het geval waarin het aan iemands onzorgvuldigheid te wijten is dat de informatie naar buiten komt. Artikel 98c Sr ziet onder meer op het zonder recht onder zich nemen of houden van zulke informatie en op het ongeoorloofd betreden van een verboden plaats. Artikel 98d Sr ten slotte betreft heimelijke betrokkenheid met een buitenlandse mogendheid.

In de praktijk

Deze bepaling raakt vooral mensen die beroepsmatig met gerubriceerde informatie werken: bij defensie, politie, inlichtingendiensten, de rijksoverheid en bij bedrijven die daarvoor werken. Wie zulke informatie onder zich heeft, doet er verstandig aan zich strikt aan de interne voorschriften over opslag en verspreiding te houden en bij twijfel te overleggen met de beveiligingsfunctionaris. Journalisten en klokkenluiders bevinden zich in een lastige positie, waarin het belang van openbaarheid botst met dit artikel; wie overweegt informatie te delen, kan er verstandig aan doen eerst juridisch advies te vragen. Wordt u als verdachte gehoord, dan hebt u recht op bijstand van een advocaat en op zwijgen.