Artikel 260 Sr: Ontzetting van rechten bij verlating van hulpbehoevenden

Artikel 260 Sr regelt de bijkomende straffen bij de misdrijven uit de titel over verlating van hulpbehoevenden. Naast de hoofdstraf kan de rechter een veroordeelde bepaalde rechten ontnemen, en kan hij een zorgverlener verbieden zijn beroep nog uit te oefenen. Die tweede mogelijkheid is in de praktijk de belangrijkste, omdat zij rechtstreeks raakt aan het risico dat zich opnieuw kan verwezenlijken.

Ontzetting van rechten

Het eerste lid geldt bij een veroordeling wegens een van de misdrijven uit de artikelen 255 tot en met 259 Sr. De rechter kan dan ontzetting uitspreken van het recht dat in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 4°, staat: het optreden als raadsman of als gerechtelijk bewindvoerder.

Dat is een gerichte keuze van de wetgever. Het gaat om functies waarin iemand de belangen van een ander behartigt die dat zelf niet kan. Wie tegenover een hulpbehoevende ernstig tekortschoot, kan die vertrouwenspositie worden ontzegd. Andere rechten uit de lijst van artikel 28 Sr kunnen langs deze weg niet worden ontnomen.

Het beroepsverbod

Het tweede lid is beperkt tot artikel 255 Sr, het opzettelijk in een hulpeloze toestand brengen of laten van iemand voor wie men moet zorgen. Heeft de veroordeelde dat feit in zijn beroep begaan, dan kan de rechter hem uit dat beroep ontzetten.

• Verband met het beroep — het misdrijf moet in de uitoefening van het beroep zijn begaan, niet toevallig door iemand die dat beroep heeft.
• Waar het speelt — vooral in de zorg en de hulpverlening: verpleging, verzorging, begeleiding en thuiszorg.

- Geen automatisme — het is een bevoegdheid van de rechter, die moet worden gevorderd en die de rechter moet motiveren.

Duur en werking

Hoe lang een ontzetting geldt, volgt uit de algemene regeling van artikel 31 Sr. Die koppelt de duur aan de opgelegde hoofdstraf, met een boven- en ondergrens. Een ontzetting is een straf en geen maatregel: zij wordt opgelegd naar aanleiding van wat er is gebeurd, ook al werkt zij feitelijk preventief.

In de praktijk

Voor een verdachte die in de zorg werkt, kan het beroepsverbod ingrijpender zijn dan de hoofdstraf. Het is daarom verstandig dit punt op de zitting uitdrukkelijk aan de orde te stellen, bijvoorbeeld met informatie over de werksituatie, over de oorzaken van het tekortschieten en over eventuele begeleiding of scholing die inmiddels is ingezet.

Naast het strafrecht loopt vaak een eigen spoor: het tuchtrecht voor beroepen in de gezondheidszorg en het toezicht op instellingen kennen eigen maatregelen. Die staan los van de strafzaak en kunnen ook zonder veroordeling gevolgen hebben voor het werk.