Artikel 116 Sr: Geweld tegen een buitenlands staatshoofd

Deze bepaling vult artikel 115 Sr aan. Waar dat artikel de aanslag op leven of vrijheid strafbaar stelt, vangt dit artikel het overige geweld tegen de persoon van een buitenlands staatshoofd op. Strafbaar is elke feitelijke aanranding van die persoon die niet onder een zwaardere strafbepaling valt, met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vijfde categorie.

Wat feitelijke aanranding hier inhoudt

De formulering is ouderwets en betekent iets anders dan in het dagelijks spraakgebruik: het gaat om een aantasting van de lichamelijke integriteit, niet om een zedendelict. Elke vorm van geweld of ongewenst fysiek ingrijpen tegen de persoon valt eronder. Letsel is niet vereist; de aantasting zelf is genoeg. Wel moet er opzet zijn: het handelen tegen de persoon moet gewild zijn geweest, en de dader moet hebben beseft dat hij een buitenlands staatshoofd voor zich had en hem juist in die hoedanigheid hebben willen raken.

• Alleen tegen de persoon. Schade aan goederen of aan een voertuig valt er niet onder.
• Woorden niet. Beledigende of dreigende uitlatingen worden door andere bepalingen bestreken.

- Bevriende staat. Artikel 87a Sr geeft daarvoor de omschrijving: een buitenlandse mogendheid die niet in een gewapend conflict met Nederland verwikkeld is.

De subsidiaire werking

De woorden dat het feit niet in een zwaardere strafbepaling mag vallen, maken deze bepaling een vangnet. Levert het handelen een aanslag op in de zin van artikel 115 Sr, dan geldt dat artikel. Levert het zware mishandeling of een poging tot een levensdelict op, dan gaan die bepalingen voor als zij zwaarder zijn. De officier van justitie beoordeelt eerst welke kwalificatie het feit het beste dekt en komt pas daarna bij dit artikel uit.

Waarom deze bescherming bestaat

Het beschermde belang reikt verder dan de persoon. Een land dat zijn gasten niet kan beschermen, verliest de mogelijkheid om internationale bijeenkomsten te organiseren en betrekkingen te onderhouden. Daarom bestaat naast de gewone geweldsbepalingen deze bijzondere strafbaarstelling, met een hoger maximum dan bij mishandeling van een willekeurige persoon. Voor internationaal beschermde personen, zoals diplomaten, geeft artikel 117a Sr een vergelijkbare maar lichtere regeling.

Terrorisme en bijkomende straf

Wordt het feit begaan met een terroristisch oogmerk als bedoeld in artikel 83a Sr, dan verhoogt artikel 120a Sr de tijdelijke gevangenisstraf. Bij een veroordeling kan de rechter op grond van artikel 120 Sr bepaalde in artikel 28 Sr genoemde rechten ontnemen, zoals het bekleden van ambten en het kiesrecht.

In de praktijk

Bij staatsbezoeken en internationale conferenties komt het voor dat demonstranten door een afzetting breken of voorwerpen gooien. Of dit artikel dan in beeld komt, hangt af van de vraag of het handelen zich werkelijk tegen de persoon van het staatshoofd richtte. Blijft het bij het verstoren van een bijeenkomst of het negeren van een verbod, dan gelden lichtere bepalingen. Voor demonstranten is het goed te weten dat protest tegen een buitenlandse regering volledig legaal is; de grens ligt bij fysiek optreden tegen personen. Bij een verdenking is bijstand van een advocaat aan te raden, omdat de kwalificatie sterk afhangt van de precieze toedracht.