Artikel 427 Sr: Veiligheidsvoorschriften rond de openbare weg

Artikel 427 Sr verzamelt zes situaties waarin iemand de veiligheid van voorbijgangers in gevaar brengt door eenvoudige voorzorgen achterwege te laten. De bepaling gaat niet over kwade opzet maar over nalatigheid in de openbare ruimte. Op alle zes staat dezelfde straf: een geldboete van de eerste categorie. Het gaat telkens om een plicht die rust op degene die iets doet of beheert waar anderen langskomen.

De zes onderdelen

• Onbeveiligde toegangen — de eigenaar of gebruiker van kluizen, kelders of onderaardse ruimten die op de openbare weg uitkomen, moet die zo beveiligen dat voorbijgangers er niet in kunnen vallen.
• Onverlichte gaten en voorwerpen — wie op de weg laat graven of daar iets neerzet, moet zorgen voor verlichting en voor de gebruikelijke tekens.
• Geen waarschuwing bij werkzaamheden — bij een verrichting op of aan de weg moeten voorbijgangers tegen mogelijk gevaar worden gewaarschuwd. Met voorbijgangers zijn niet alleen voetgangers bedoeld, maar iedereen die de weg gebruikt. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad ziet dit onderdeel alleen op wat buiten het normale gebruik van de weg valt. Wie gewoon aan het verkeer deelneemt, verricht geen handeling in deze zin; wie bijvoorbeeld met een hoogwerker een lantaarnpaal repareert of met een kraan materiaal over het trottoir hijst, wel.
• Iets uit een gebouw plaatsen, werpen of gieten — het moet niet zo gebeuren dat weggebruikers er nadeel van kunnen ondervinden. Waar het gebouw staat, is daarbij niet doorslaggevend: het gaat erom dat weggebruikers de gevolgen kunnen ondervinden.
• Een dier onbeheerd laten staan — wie een rij-, trek- of lastdier op de weg achterlaat zonder voorzorg tegen schade, is strafbaar.

- Een weg versperren — zonder verlof van het bevoegd gezag een openbare land- of waterweg blokkeren of het verkeer daarop belemmeren. Van versperren is sprake als de weg langere tijd niet kan worden gebruikt waarvoor hij bedoeld is; wie het verkeer slechts even ophoudt, belemmert het hooguit.

Een gevaarzettingsbepaling

Bij vrijwel alle onderdelen is het niet nodig dat er iemand gewond is geraakt of schade heeft geleden. Strafbaar is het scheppen van de mogelijkheid van gevaar of nadeel. Dat past bij het karakter van deze titel: de wet wil ingrijpen vóórdat het misgaat. Omdat het om overtredingen gaat, hoeft geen opzet te worden bewezen; het verwijt is dat de nodige maatregelen zijn nagelaten.

Wie is verantwoordelijk

De onderdelen wijzen steeds een verantwoordelijke aan: de eigenaar of gebruiker, degene die de graafwerkzaamheden liet doen, degene die het voorwerp plaatste. Dat kan ook een bedrijf zijn dat de opdracht gaf. Wie het werk feitelijk uitvoert en wie het laat uitvoeren kunnen allebei in beeld komen, afhankelijk van wie het in zijn macht had om de voorzorg te treffen. In de praktijk speelt daarbij vaak de vraag welke afspraken tussen opdrachtgever en aannemer zijn gemaakt.

Een voorbeeld: een aannemer laat na afloop van de werkdag een open sleuf in het trottoir achter, zonder hekken en zonder verlichting. Er gebeurt niets, maar dat er 's avonds iemand in had kunnen stappen is duidelijk. Dat is voldoende voor deze bepaling.

Afbakening

Loopt het wel mis en raakt iemand gewond, dan komt daarnaast het veroorzaken van zwaar lichamelijk letsel door schuld van artikel 308 Sr in beeld, of bij overlijden artikel 307 Sr. Blokkeert iemand een weg tijdens een demonstratie, dan spelen naast dit artikel het demonstratierecht en de plaatselijke regels een rol. Veel van dezelfde onderwerpen zijn bovendien in gemeentelijke verordeningen geregeld, met eigen handhaving.

In de praktijk

Voor bedrijven en particulieren is de les eenvoudig: wie iets op of aan de weg doet, moet de omgeving afzetten, verlichten en zo nodig waarschuwen, en dat vastleggen. Wie schade lijdt door een onbeveiligde situatie, kan naast een melding bij de politie de veroorzaker langs civiele weg aansprakelijk stellen; foto's van de situatie direct na het ongeval zijn daarbij het waardevolste bewijs.