Artikel 7 Sr: Vervolging van Nederlanders voor misdrijven in het buitenland

Een Nederlander die zich in het buitenland aan een misdrijf schuldig maakt, kan daarvoor in Nederland worden vervolgd. De rechtsmacht wordt hier dus opgehangen aan de dader, wat het actieve personaliteitsbeginsel wordt genoemd. Het eerste lid stelt daarbij als hoofdregel de eis dat het feit ook strafbaar is in het land waar het gebeurde; het tweede lid maakt op die eis een aantal uitzonderingen.

De hoofdregel van het eerste lid

Voor de hoofdregel gelden drie eisen tegelijk. De verdachte is Nederlander. Het feit is naar Nederlands recht een misdrijf, zodat overtredingen buiten deze bepaling vallen. En op het feit staat straf in het land waar het is begaan.

Dat Nederland deze rechtsmacht heeft, hangt samen met de uitlevering. Nederland levert zijn eigen onderdanen niet zonder meer uit. Een Nederlander die na een misdrijf in het buitenland naar huis komt, moet dan wel hier berecht kunnen worden, anders zou hij buiten schot blijven. De eis van dubbele strafbaarheid laat tegelijk ruimte voor de rechtsorde van het andere land: wie zich in het buitenland houdt aan wat daar geldt, hoeft niet te vrezen dat Nederland hem achteraf alsnog straft.

Wat dubbele strafbaarheid inhoudt

Beslissend is of het gedrag in het andere land strafbaar is gesteld. Of de dader daar ook werkelijk vervolgd of veroordeeld had kunnen worden, speelt geen rol. Dat moet zo zijn op het moment waarop het feit werd gepleegd; een latere strafbaarstelling in dat land telt niet mee.

De buitenlandse bepaling hoeft niet het evenbeeld van de Nederlandse te zijn. Zij mag een andere naam hebben, onder een ander hoofdstuk vallen of een ander strafmaximum kennen. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is doorslaggevend of zij in de kern hetzelfde belang beschermt als de Nederlandse strafbepaling. De eis werkt daarbij maar in één richting streng: naar Nederlands recht moet het om een misdrijf gaan, terwijl het in het andere land genoeg is dat er een straf op het gedrag staat.

De uitzonderingen van het tweede lid

Voor een aantal met name genoemde misdrijven geldt de eis van dubbele strafbaarheid niet. Nederland vindt die feiten zo ernstig, of het belang van vervolging zo groot, dat de wetgever niet wil dat de strafwet van een ander land in de weg staat.

• De veiligheid van de staat en verwante misdrijven. Onder a gaat het om de misdrijven uit de Titels I en II van het Tweede Boek en om een reeks afzonderlijk genoemde artikelen, waaronder de artikelen 197a tot en met 197c Sr over mensensmokkel.
• Feiten tegen de rechtspleging van het Internationaal Strafhof. Onder b worden enkele misdrijven aangewezen, waaronder die van de artikelen 177 Sr en volgende, maar uitsluitend voor zover het feit tegen die rechtspleging is gericht.
• Zedenmisdrijven. Onder c gaat het om de misdrijven van de artikelen 240 tot en met 243 en 245 tot en met 253 Sr, waaronder de zedenmisdrijven tegen minderjarigen. Een landsgrens mag hier geen belemmering voor vervolging vormen.
• Genitale verminking van een minderjarig meisje. Onder d vallen de mishandelingsmisdrijven van de artikelen 300 tot en met 303 Sr, voor zover het feit die verminking oplevert bij iemand die nog geen achttien jaar is.

- Dwang. Onder e wijst de wet artikel 284 Sr aan, de strafbaarstelling van het dwingen van een ander tot iets doen, niet doen of dulden.

Wie als Nederlander telt

Het derde lid rekt het begrip Nederlander op twee manieren op. Wie op het moment van het feit nog vreemdeling was maar daarna Nederlander wordt, valt onder het eerste lid en onder de uitzonderingen b tot en met e. De feiten onder a zijn daarvan uitgezonderd: die misdrijven zijn juist strafwaardig omdat de dader op het moment van het feit Nederlander was, en wie dat toen niet was, had die band met de Nederlandse staat nog niet. Daarnaast wordt de vreemdeling die in Nederland een vaste woon- of verblijfplaats heeft voor het eerste en het tweede lid met een Nederlander gelijkgesteld. Wat zo'n vaste woon- of verblijfplaats is, wordt in artikel 86b Sr omschreven.

Een voorbeeld

Een Nederlander mishandelt tijdens een vakantie iemand in het buitenland en reist daarna terug. Is dat gedrag ook in dat land strafbaar gesteld, dan kan het Openbaar Ministerie hem hier vervolgen, ook al is de zaak daar nooit opgepakt. Werd hij daar al onherroepelijk berecht, dan kan artikel 68 Sr aan een tweede vervolging in Nederland in de weg staan.

In de praktijk

De rechter gaat zelf na of het feit in het andere land strafbaar is gesteld; de verdediging kan daarover natuurlijk een standpunt innemen. Het is een voorwaarde om te mogen vervolgen, geen onderdeel van wat bewezen moet worden, en hoeft dus niet in de tenlastelegging te staan. Blijkt de dubbele strafbaarheid te ontbreken, dan is de officier van justitie niet-ontvankelijk en komt de rechter niet toe aan de vraag of de verdachte het feit heeft gepleegd. Verder is bewijsvergaring ingewikkeld, omdat getuigen en sporen zich elders bevinden en alleen via rechtshulp beschikbaar komen. Wie hoort dat er een onderzoek loopt naar een feit dat in het buitenland zou zijn gepleegd, doet er verstandig aan zich in een vroeg stadium door een advocaat te laten bijstaan.