Artikel 33 Sr: Verbeurdverklaring als bijkomende straf

Verbeurdverklaring betekent dat voorwerpen die met een strafbaar feit te maken hebben in handen van de staat overgaan. Het is een bijkomende straf: zij komt naast een gevangenisstraf, taakstraf of geldboete, of soms in de plaats daarvan. Dit artikel geeft de hoofdregel. De rechter kan haar uitspreken bij een veroordeling wegens welk strafbaar feit dan ook, dus zowel bij misdrijven als bij overtredingen.

Een straf, geen maatregel

Dat verbeurdverklaring een straf is, heeft gevolgen. Zij vraagt een veroordeling: bij vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging kan zij niet worden uitgesproken, en ook niet als de rechter iemand wel schuldig verklaart maar geen straf oplegt. Zij treft de veroordeelde in zijn vermogen en telt daarom mee bij de vraag of het totaal van de opgelegde straffen in verhouding staat tot het feit. En zij is in de regel een keuze van de rechter, geen automatisme, ook al vordert het openbaar ministerie haar; slechts bij een enkel delict verplicht de wet de rechter ertoe.

Dat onderscheidt haar van de onttrekking aan het verkeer, geregeld in artikel 36b Sr en volgende. Die is een maatregel, gericht op de gevaarlijkheid van het voorwerp zelf, en kan ook worden opgelegd als er geen veroordeling volgt. Verbeurdverklaring gaat over het afnemen van iets wat met het feit is verdiend of gebruikt; onttrekking gaat over voorwerpen die niet ongecontroleerd in omloop mogen zijn.

De koppeling met draagkracht

Het tweede lid verklaart artikel 24 Sr van overeenkomstige toepassing. Dat artikel schrijft voor dat bij een geldboete rekening wordt gehouden met wat iemand kan dragen, zonder dat hij in zijn inkomen en vermogen onevenredig wordt getroffen. Diezelfde maatstaf geldt hier. De rechter kijkt dus niet alleen of een voorwerp voor verbeurdverklaring in aanmerking komt, maar ook wat het afnemen ervan voor deze persoon betekent.

• Waarde tegenover feit. Een dure auto verbeurd verklaren bij een klein feit kan onevenredig zijn.
• Gevolgen voor het bestaan. Raakt iemand door de verbeurdverklaring het gereedschap of het vervoer kwijt waarmee hij zijn inkomen verdient, dan weegt dat mee.
• Samenspel met andere straffen. Wordt naast de verbeurdverklaring een forse boete opgelegd, dan moet het geheel nog steeds passend zijn.

Artikel 33c Sr biedt een uitweg voor scherpe gevallen: de rechter kan een vergoeding of een tegemoetkoming toekennen om te voorkomen dat iemand onevenredig wordt getroffen.

Wat er daarna gebeurt

Welke voorwerpen in aanmerking komen, staat in artikel 33a Sr. Is een voorwerp niet in beslag genomen, dan komt artikel 34 Sr in beeld: de rechter schat dan de waarde en de veroordeelde levert het voorwerp in of betaalt dat bedrag. Verbeurd verklaarde voorwerpen komen aan de staat toe en worden doorgaans verkocht of vernietigd.

Een voorbeeld

Iemand wordt veroordeeld voor het verkopen van vervalste merkkleding. De partij kleding en de kassa met de opbrengst kunnen verbeurd worden verklaard, omdat het feit daarmee is begaan en de opbrengst eruit voortkomt. Vindt de rechter dat het afnemen van de bestelbus waarmee de handel werd vervoerd te ver gaat gelet op het inkomen van de verdachte, dan kan hij die buiten de verbeurdverklaring laten.

In de praktijk

Wordt uw eigendom in beslag genomen, dan is het verstandig al vroeg duidelijk te maken wat het voorwerp voor u betekent en waarvoor het wordt gebruikt. Op de zitting is de verbeurdverklaring een apart punt waarover verweer kan worden gevoerd, los van de vraag of het feit bewezen is. Behoort het voorwerp aan iemand anders toe, dan gelden de extra eisen van artikel 33a Sr; ook die derde kan zijn belang kenbaar maken.