Artikel 131 Sr: Opruiing

Opruiing is het in het openbaar aanzetten van anderen tot een strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag. Dat kan mondeling, in geschrift of met een afbeelding. Het misdrijf is voltooid zodra de oproep is gedaan; of iemand er gehoor aan geeft, is niet vereist. De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of een geldboete van de vierde categorie. Gaat het om een terroristisch misdrijf of om een misdrijf ter voorbereiding daarvan, dan wordt de gevangenisstraf met een derde verhoogd.

De bestanddelen

• In het openbaar. De uiting moet gedaan zijn onder omstandigheden waarin een onbepaalde groep mensen er kennis van kan nemen. Een toespraak op straat, een openbare publicatie of een bericht op een voor iedereen toegankelijk account voldoet daaraan; een gesprek onder vier ogen niet.
• Mondeling, bij geschrift of afbeelding. De vorm is vrij. Een filmpje, een spandoek of een tekening kan even goed opruiend zijn als een toespraak.
• Opruien. Er moet worden aangezet tot iets: een oproep, aansporing of aanmoediging. Het uiten van een mening, het scherp bekritiseren van de overheid of het goedpraten van geweld achteraf is dat op zichzelf niet.
• Tot een strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag. Waar toe wordt opgeroepen moet strafbaar zijn, of neerkomen op geweld tegen het gezag.

- Opzet. Opruien is bewust handelen; voorwaardelijk opzet volstaat. Dat bewustzijn moet ook zien op het publieke karakter van de uiting: wie iets deelt in een afgeschermde groep en er redelijkerwijs op mag rekenen dat het daarbinnen blijft, uit zich niet in het openbaar. Of de spreker zelf wist dat de handeling waartoe hij oproept bij wet verboden is, doet niet ter zake.

De grens met de vrijheid van meningsuiting

Dit is het lastigste punt van dit artikel. Kritiek, ook felle en beledigende kritiek op de overheid, is beschermd. Strafbaar wordt het pas als de uiting redelijkerwijs is te begrijpen als een aansporing om de wet te overtreden. De rechter kijkt daarbij naar de hele context: de bewoordingen, het publiek, de plaats en het moment, en de gespannen situatie waarin de uiting werd gedaan. Dezelfde zin kan in een rustig debat ongevaarlijk zijn en in een verhitte menigte een oproep tot geweld.

Wat niet nodig is

Er hoeft geen concreet feit te volgen. Ook hoeft niet vast te staan dat iemand door de oproep is overgehaald. Het gevaar dat de wetgever wil keren, zit in de oproep zelf. Wordt het feit wel gepleegd en heeft de opruier daar een sturende rol in gehad, dan kan hij daarnaast worden vervolgd als uitlokker of medepleger op grond van artikel 47 Sr.

Afbakening

Het verspreiden van materiaal waarin door een ander wordt opgeruid, valt onder artikel 132 Sr. Het openbaar aanbieden van hulp bij het plegen van een strafbaar feit staat in artikel 133 Sr. Een uiting die niemand aanspoort maar wel groepen beledigt of tot haat aanzet, valt eerder onder de artikelen 137c en 137d Sr. Bedreiging van een concrete persoon is geen opruiing maar valt onder artikel 285 Sr.

In de praktijk

De meeste zaken beginnen tegenwoordig met een bericht online. Wie een oproep van een ander doorplaatst of van instemming voorziet, kan zelf in beeld komen; het gaat immers om het openbaar maken van een aansporing. Bent u verdachte, dan is de context van uw uitlating de kern van de verdediging: wat bedoelde u, tot wie richtte u zich en wat gebeurde er om u heen. Laat u bij het verhoor bijstaan door een advocaat en bewaar de oorspronkelijke berichten in hun geheel.