Artikel 83b Sr: Misdrijven ter voorbereiding van terrorisme

Naast het terroristisch misdrijf zelf kent de wet een aparte categorie: misdrijven die dienen om zo'n aanslag mogelijk te maken of te vergemakkelijken. Dit artikel bepaalt welke feiten daaronder vallen. Ook hier heeft de wetgever gekozen voor een opsomming van bestaande strafbepalingen in plaats van een open omschrijving, zodat vooraf kenbaar is waar de grens ligt.

Waar het om gaat

De genoemde misdrijven hebben gemeen dat zij op zichzelf al strafbaar zijn, maar in dit verband een aanloopfunctie hebben. Het gaat onder meer om opruiing en het verspreiden van opruiende uitingen, om het werven van personen voor de gewapende strijd, om het geven of volgen van training voor terrorisme, om valsheid in geschrift, om vermogensdelicten zoals diefstal, afpersing en oplichting die middelen moeten opleveren, en om het financieren van terrorisme. Bij de meeste van die bepalingen gaat het om een bestaand delict waaraan de wet een zwaardere straf verbindt wanneer het is gepleegd met het oogmerk om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijk te maken; daarnaast staat het zelfstandige misdrijf van artikel 134a Sr, dat onder meer training voor terrorisme strafbaar stelt.

Waarom deze categorie bestaat

• Vroeg ingrijpen. Bij terrorisme is achteraf optreden geen bruikbare optie; de wet wil ruimte geven om eerder in de keten in te grijpen.
• Aparte gevolgen. Aan deze categorie zijn eigen regels verbonden, onder meer voor opsporing en voor de manier waarop de feiten worden beoordeeld.

- Zonder open norm. Doordat de wet de feiten met zoveel woorden aanwijst, blijft het bereik begrensd.

De verhouding tot de twee andere begrippen

Deze bepaling sluit aan bij artikel 83 Sr, dat de terroristische misdrijven zelf aanwijst, en bij artikel 83a Sr, dat het terroristisch oogmerk omschrijft. Waar het bij artikel 83 Sr gaat om het misdrijf waarmee het doel zou worden bereikt, gaat het hier om het gedrag dat daaraan voorafgaat of dat het mogelijk maakt. Dat kan ook los van elkaar bestaan: het aanloopdelict kan zijn bewezen zonder dat het uiteindelijke misdrijf ooit is gepleegd.

De grens met gewone criminaliteit

De genoemde feiten worden dagelijks ook zonder enige terroristische achtergrond gepleegd. Diefstal blijft diefstal en valsheid in geschrift blijft valsheid in geschrift. Wat het verschil maakt is het oogmerk waarmee het feit is gepleegd: het moet zijn gedaan om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijk te maken. Dat oogmerk is een strafverzwarende omstandigheid die in de zaak zelf moet worden bewezen, en dat is precies het punt waarop het debat zich in dit soort zaken concentreert.

In de praktijk

Voor verdachten heeft deze categorie grote gevolgen: een op zichzelf overzichtelijk feit kan in een heel ander licht komen te staan en tot langdurig voorarrest en ingrijpend onderzoek leiden. Berichten, betalingen en reisbewegingen spelen daarbij vrijwel altijd een rol. Wie in zo'n onderzoek betrokken raakt, ook als getuige of als familielid, doet er verstandig aan zich vanaf het eerste moment te laten bijstaan door een advocaat. Wie zich zorgen maakt over iemand in zijn omgeving die afglijdt, kan terecht bij de gemeente, bij de huisarts of bij hulpverlening; dat is een andere weg dan de strafrechtelijke, en die staat ook open.