Artikel 149 Sr: Grafschennis

Deze bepaling beschermt de rust van het graf en de gevoelens van nabestaanden. Er staan twee gedragingen in. De eerste is het opzettelijk schenden van een graf. De tweede is het opzettelijk en wederrechtelijk vernielen of beschadigen van een gedenkteken dat op een begraafplaats is opgericht. Wie zich hieraan schuldig maakt, riskeert ten hoogste een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.

Het schenden van een graf

Schenden is een ruim begrip. Het gaat om iedere handeling die de eerbied aantast die een graf toekomt: het omwoelen van de grafheuvel, het openleggen van de zerk, het verontreinigen van het graf, of het wegnemen van wat daar hoort. Er hoeft geen zaak kapot te gaan. Ook een gedraging die geen enkele materiële schade oplevert kan schending zijn, juist omdat de bescherming zich richt op de waardigheid van de rustplaats en niet op de waarde van het materiaal.

Het gedenkteken

Het tweede onderdeel is enger omschreven. Het gaat om een gedenkteken dat op een begraafplaats is opgericht: een grafsteen, een kruis, een urnenmuur, een monument voor gevallenen op het terrein zelf. Staat het monument buiten een begraafplaats, dan valt beschadiging daarvan niet onder dit onderdeel maar onder de algemene vernielingsbepaling van artikel 350 Sr.

Opzet en wederrechtelijkheid

Bij het gedenkteken vereist de wet uitdrukkelijk opzet én wederrechtelijkheid. Wederrechtelijk betekent zonder recht of bevoegdheid. Wie in opdracht van de rechthebbende of van de beheerder een oude steen weghaalt of ruimt, handelt met een bevoegdheid en is dus niet strafbaar. Bij het schenden van het graf noemt de wet alleen opzet, maar ook daar geldt dat handelen met toestemming van de rechthebbende of op grond van een wettelijke bevoegdheid buiten het bereik van de strafbepaling valt.

Voorwaardelijk opzet

Vol opzet is niet vereist. Wie met een voertuig of met zwaar materieel over een grafveld rijdt en beseft dat stenen daarbij kunnen sneuvelen, aanvaardt die kans bewust en handelt daarmee met voorwaardelijk opzet. Pure onachtzaamheid, zoals het per ongeluk omstoten van een vaas, levert geen strafbaar feit op onder dit artikel; daar blijft alleen aansprakelijkheid voor de schade over.

De straf

Een jaar gevangenisstraf is het plafond; een geldboete van de derde categorie kan daarvoor in de plaats komen. Dat maximum ligt lager dan bij gewone vernieling volgens artikel 350 Sr. De eigen betekenis van deze bepaling zit dan ook niet in de zwaarte van de straf, maar in wat zij beschermt: niet de waarde van het voorwerp, maar de eerbied voor de rustplaats en daarmee de gevoelens van nabestaanden.

Afbakening

Blijft het bij het blokkeren van de toegang tot de begraafplaats, dan geldt artikel 148 Sr. Wordt de overledene zelf opgegraven, weggenomen of verplaatst, dan is artikel 150 Sr de juiste bepaling. Gebeurt dat om de oorzaak van het overlijden te verhullen, dan komt artikel 151 Sr in beeld. Beschadiging van zaken elders valt onder artikel 350 Sr. Bij een gedenkteken dat is beklad met discriminerende leuzen kan daarnaast een beledigingsbepaling gelden.

In de praktijk

Nabestaanden die schade aantreffen, doen er goed aan foto's te maken vóór het herstel en aangifte te doen bij de politie; de beheerder van de begraafplaats kan meestal aangeven wanneer de schade er nog niet was, wat het onderzoek helpt. Herstelkosten kunnen als benadeelde partij in de strafzaak worden gevorderd. Omdat grafschennis vaak minderjarige daders kent, eindigen deze zaken regelmatig met een taakstraf of een herstelgesprek in plaats van een gevangenisstraf.