Artikel 459 Sr: Vee laten lopen op andermans grond

Vee dat op andermans grond loopt, richt schade aan en gebruikt gras of gewas waarvoor een ander heeft betaald. Artikel 459 Sr maakt dat strafbaar met een geldboete van de eerste categorie. Het verbod geldt voor tuinen, hakbossen en rijswaarden, voor wei- en hooiland, en voor grond die is bezaaid, bepoot of beplant of die daarvoor is klaargemaakt. Steeds geldt dezelfde begrenzing: het is alleen strafbaar als de houder van het vee daartoe niet gerechtigd is.

De bestanddelen

• Vee — het gaat om landbouwhuisdieren die worden gehouden, zoals runderen, paarden, schapen en geiten. Een huisdier als een hond valt daar niet onder.
• Laten lopen — de dieren bevinden zich op de grond doordat de houder dat niet voorkomt. Dat kan door ze er te brengen, maar ook door een omheining te laten verslonzen.
• De genoemde gronden — tuinen, hakbossen, rijswaarden, wei- of hooiland, en grond die is bezaaid, bepoot of beplant dan wel daarvoor gereedgemaakt.

- Zonder gerechtigd te zijn — met toestemming van de rechthebbende, of op grond van een recht als een erfdienstbaarheid of een pachtafspraak, is er geen overtreding.

Waarom ook gereedgemaakte grond wordt genoemd

De wet beschermt niet alleen het staande gewas, maar ook grond die net is geploegd, geëgd of bemest en klaarligt om te worden ingezaaid. Juist in die fase is de schade van vertrapping het grootst en het minst zichtbaar: het werk moet opnieuw. Door die grond uitdrukkelijk te noemen, hoeft in een zaak niet te worden vastgesteld dat er al iets groeide. Dat past bij het karakter van de bepaling: er hoeft geen schade te zijn ingetreden, het laten lopen zelf is genoeg.

Een voorbeeld: een veehouder zet zijn koeien in een perceel waarvan de afrastering aan één kant ontbreekt. De dieren lopen 's nachts het naastgelegen, pas ingezaaide land van de buurman op. Ook als de veehouder er niet bij was en het niet zo bedoelde, is de overtreding voltooid: opzet hoeft niet te worden bewezen. Wel veronderstelt de wet dat het toezicht op de dieren tekortschoot; dat verwijt zit in het laten lopen zelf besloten.

Afbakening

Gaat het niet om vee maar om niet uitvliegend pluimvee, dan geldt artikel 458 Sr, dat een kortere opsomming van gronden kent. Betreedt iemand zelf de grond, dan is artikel 460 Sr van toepassing. Is de toegang tot het perceel bovendien op een voor de dader kenbare manier door de rechthebbende verboden, dan is daarnaast artikel 461 Sr overtreden. Beide feiten kunnen dan naast elkaar worden bestraft: het ene gaat over het negeren van een toegangsverbod, het andere over de schade die vee aan de opbrengst van het land kan toebrengen. Wordt gewas met opzet vernield, dan komt vernieling in artikel 350 Sr in beeld, met een aanzienlijk zwaardere straf.

Naast de straf: de schade

De strafbepaling regelt alleen de boete. De schade zelf loopt langs het burgerlijk recht, waar de bezitter van een dier in beginsel aansprakelijk is voor wat het dier aanricht. Voor de benadeelde is dat vaak de belangrijkste route, omdat de boete aan de staat toekomt en niets vergoedt. Wel kan een benadeelde zich in een strafzaak voegen om zijn schade vergoed te krijgen, ook bij een overtreding die door de kantonrechter wordt behandeld.

In de praktijk

Voor veehouders is een deugdelijke afrastering het hele verhaal: die voorkomt de boete, de aansprakelijkheid en het verlies van dieren. Voor wie schade heeft: leg vast wat er is gebeurd, met foto's, datum en zo mogelijk een verklaring van een getuige, en meld het schriftelijk bij de houder van de dieren. Levert dat niets op, dan kan aangifte worden gedaan en kan de schade civiel worden gevorderd.