Artikel 239 Sr: Begripsbepalingen bij de seksuele misdrijven

Artikel 239 Sr stelt zelf niets strafbaar. Het is een begripsbepaling die de reikwijdte van de hele titel over seksuele misdrijven vastlegt. Het artikel maakt duidelijk dat de omschrijving 'seksuele handelingen verrichten met een persoon' ruimer moet worden gelezen dan alleen lichamelijk contact tussen dader en slachtoffer, en het geeft aan wat onder een visuele weergave valt. Voor de uitleg van vrijwel alle volgende artikelen in deze titel is dat bepalend.

Wat het eerste en tweede lid regelen

Het eerste lid gaat over volwassenen en het tweede lid over kinderen; de formulering is verder gelijk. Onder degene die met iemand seksuele handelingen verricht, wordt volgens deze bepaling mede verstaan:

• degene die de ander die handelingen laat verrichten met hemzelf — de dader ondergaat, maar stuurt aan;
• degene die de ander die handelingen laat verrichten bij diens eigen persoon — de dader raakt de ander niet aan;
• degene die de ander die handelingen laat verrichten met een derde — er is een derde bij betrokken;

- degene die de ander die handelingen laat ondergaan door een derde — de dader zet een ander in.

Waarom deze uitbreiding nodig is

Zonder deze bepaling zou de strafbaarheid afhangen van de vraag wie precies welke lichamelijke handeling verrichtte, en dat is niet waar het strafrechtelijk om gaat. Het verwijt richt zich op degene die het seksuele contact tot stand brengt terwijl de wil daartoe bij de ander ontbreekt of terwijl de wet dat contact met een kind verbiedt. Wie een ander daartoe brengt of daarvoor een derde inschakelt, valt daarmee onder dezelfde delictsomschrijving als wie het zelf doet. Ook wanneer de dader zich niet in dezelfde ruimte bevindt, kan hij dus onder de omschrijving vallen.

Het derde lid: visuele weergave

Verschillende artikelen in deze titel gaan over beeldmateriaal. Het derde lid bepaalt dat onder een visuele weergave ook wordt verstaan: gegevens die geschikt zijn om zo'n weergave te vormen, en een gegevensdrager waarop zulke gegevens staan. Daarmee is de bepaling techniekonafhankelijk. Het maakt niet uit of het materiaal als afbeelding zichtbaar is of als bestand op een drager staat dat nog moet worden omgezet; beide vallen onder hetzelfde begrip.

Wat dit in een strafzaak betekent

In de tenlastelegging en in het vonnis wordt artikel 239 Sr zelden afzonderlijk genoemd, maar het bepaalt wel hoe de delictsomschrijving van het toepasselijke artikel moet worden gelezen. Voor de verdediging betekent het dat het verweer dat de verdachte zelf geen lichamelijk contact had, op zichzelf geen verweer is. Voor het onderzoek betekent het dat ook de rol van een derde en de aansturing daarvan in beeld komen; die derde kan zelfstandig verdachte zijn, en degene die aanstuurde kan als pleger worden aangemerkt.

In de praktijk

Voor slachtoffers is vooral van belang dat de wet niet vraagt naar een bepaalde vorm van contact. Wie te maken heeft gehad met seksueel grensoverschrijdend handelen waarbij een ander werd ingeschakeld of waarbij de dader op afstand was, valt daarmee niet buiten de bescherming van deze titel. De politie kent gespecialiseerde zedenrechercheurs, en aan een aangifte gaat doorgaans een informatief gesprek vooraf waarin wordt uitgelegd wat aangifte en onderzoek inhouden. Er bestaan daarnaast centra waar medische zorg, psychische hulp en politie voor slachtoffers van seksueel geweld bij elkaar komen; ook zonder aangifte kunt u daar terecht.